Kanda.Sarga 7.25

स तु दत्त्वा दशग्रीवो वनं घोरं स्वरस्य तत् ।भगिनीं च समाश्वास्य हृष्टः स्वस्थतरो ऽभवत्॥

sa tu dattvā daśagrīvo vanaṃ ghoraṃ svarasya tat |bhaginīṃ ca samāśvāsya hṛṣṭaḥ svasthataro 'bhavat ||

ततो निकुम्भिला नाम लङ्कोपवनमुत्तमम् ।तद्राक्षसेन्द्रो बलवान्प्रविवेश सहानुगः॥

tato nikumbhilā nāma laṅkopavanamuttamam |tadrākṣasendro balavānpraviveśa sahānugaḥ ||

ततो यूपशताकीर्णं सौम्यचैत्योपशोभितम् ।ददर्श विष्ठितं यज्ञं श्रिया सम्प्रज्वलन्निव॥

tato yūpaśatākīrṇaṃ saumyacaityopaśobhitam |dadarśa viṣṭhitaṃ yajñaṃ śriyā samprajvalanniva ||

ततः कृष्णाजिनधरं कमण्डलुशिखाध्वजम् ।ददर्श स्वसुतं तत्र मेघनादं भयावहम्॥

tataḥ kṛṣṇājinadharaṃ kamaṇḍaluśikhādhvajam |dadarśa svasutaṃ tatra meghanādaṃ bhayāvaham ||

तं समासाद्य लङ्केशः परिष्वज्वाथ बाहुभिः ।अब्रवीत्किमिदं वत्स वर्तसे ब्रूहि तत्त्वतः॥

taṃ samāsādya laṅkeśaḥ pariṣvajvātha bāhubhiḥ |abravītkimidaṃ vatsa vartase brūhi tattvataḥ ||

उशना त्वब्रवीत्तत्र यज्ञसम्पत्समृद्धये ।रावणं राक्षसश्रेष्ठं द्विजश्रेष्ठो महातपाः॥

uśanā tvabravīttatra yajñasampatsamṛddhaye |rāvaṇaṃ rākṣasaśreṣṭhaṃ dvijaśreṣṭho mahātapāḥ ||

अहमाख्यामि ते राजञ्छ्रूयतां सर्वमेव तत् ।यज्ञास्ते सप्त पुत्रेण प्राप्तास्सुबहुविस्तराः॥

ahamākhyāmi te rājañchrūyatāṃ sarvameva tat |yajñāste sapta putreṇa prāptāssubahuvistarāḥ ||

अग्निष्टोमो ऽश्वमेधश्च यज्ञो बहुसुवर्णकः ।राजसूयस्तथा यज्ञो गोमेधो वैष्ववस्तथा॥

agniṣṭomo 'śvamedhaśca yajño bahusuvarṇakaḥ |rājasūyastathā yajño gomedho vaiṣvavastathā ||

माहेश्वरे प्रवृत्ते तु यज्ञे पुम्भिः सुदुर्लभे ।वरांस्ते लब्धवान्पुत्रः साक्षात्पशुपतेरिह॥

māheśvare pravṛtte tu yajñe pumbhiḥ sudurlabhe |varāṃste labdhavānputraḥ sākṣātpaśupateriha ||

कामगं स्यन्दनं दिव्यमन्तरिक्षचरं ध्रुवम् ।मायां च तामसीं नाम यया सम्पद्यते तमः॥

kāmagaṃ syandanaṃ divyamantarikṣacaraṃ dhruvam |māyāṃ ca tāmasīṃ nāma yayā sampadyate tamaḥ ||

एतया किल सङ्ग्रामे मायया राक्षसेश्वर ।प्रयुक्तया गतिः शक्या नहि ज्ञातुं सुरासुरैः॥

etayā kila saṅgrāme māyayā rākṣaseśvara |prayuktayā gatiḥ śakyā nahi jñātuṃ surāsuraiḥ ||

अक्षयाविषुधी बाणैश्चापं चापि सुदुर्जयम् ।अस्त्रं च बलवद्राजञ्छत्रुविध्वंसनं रणे॥

akṣayāviṣudhī bāṇaiścāpaṃ cāpi sudurjayam |astraṃ ca balavadrājañchatruvidhvaṃsanaṃ raṇe ||

एतान्सर्वान्वरांल्लब्ध्वा पुत्रस्ते ऽयं दशानन ।अद्य यज्ञसमाप्तौ च त्वां दिदृक्षुस्स्थितो ह्यहम्॥

etānsarvānvarāṃllabdhvā putraste 'yaṃ daśānana |adya yajñasamāptau ca tvāṃ didṛkṣussthito hyaham ||

ततो ऽब्रवीदृशग्रीवो न शोभनमिदं कृतम् ।पूजिताः शत्रवो यस्माद्द्रव्यैरिन्द्रपुरोगमाः॥

tato 'bravīdṛśagrīvo na śobhanamidaṃ kṛtam |pūjitāḥ śatravo yasmāddravyairindrapurogamāḥ ||

एहीदानीं कृतं विद्धि सुकृतं तन्न संशयः ।आगच्छ सौम्य गच्छामः स्वमेव भवनं प्रति॥

ehīdānīṃ kṛtaṃ viddhi sukṛtaṃ tanna saṃśayaḥ |āgaccha saumya gacchāmaḥ svameva bhavanaṃ prati ||

ततो गत्वा दशग्रीवः सपुत्रः सविभीषणः ।स्त्रियो ऽवतारयामास सर्वास्ता बाष्पगद्गदाः॥

tato gatvā daśagrīvaḥ saputraḥ savibhīṣaṇaḥ |striyo 'vatārayāmāsa sarvāstā bāṣpagadgadāḥ ||

लक्षिण्यो रत्नभूताश्च देवदानवरक्षसाम् ।तस्य तासु मतिं ज्ञात्वा धर्मत्मा वाक्यमब्रवीत्॥

lakṣiṇyo ratnabhūtāśca devadānavarakṣasām |tasya tāsu matiṃ jñātvā dharmatmā vākyamabravīt ||

ईदृशैस्त्वं समाचारैर्यशोर्थकुलनाशनैः ।धर्षणं ज्ञातिनां ज्ञात्वा स्वमतेन विचेष्टसे॥

īdṛśaistvaṃ samācārairyaśorthakulanāśanaiḥ |dharṣaṇaṃ jñātināṃ jñātvā svamatena viceṣṭase ||

ज्ञातींस्तान्धर्षयित्वेमास्त्वया ऽ ऽनीता वराङ्गनाः ।त्वामतिक्रम्य मधुना राजन्कुम्भीनसी हृता॥

jñātīṃstāndharṣayitvemāstvayā ' 'nītā varāṅganāḥ |tvāmatikramya madhunā rājankumbhīnasī hṛtā ||

रावणस्त्वब्रवीद्वाक्यं नावगच्छामि किं त्विदम् ।को ऽयं यस्तु त्वया ऽ ऽख्यातो मधुरित्येव नामतः॥

rāvaṇastvabravīdvākyaṃ nāvagacchāmi kiṃ tvidam |ko 'yaṃ yastu tvayā ' 'khyāto madhurityeva nāmataḥ ||

विभीषणस्तु सङ्क्रुद्धो भ्रातरं वाक्यमब्रवीत् ।श्रूयतामस्य पापस्य कर्मणः फलमागतम्॥

vibhīṣaṇastu saṅkruddho bhrātaraṃ vākyamabravīt |śrūyatāmasya pāpasya karmaṇaḥ phalamāgatam ||

मातामहस्य यो भ्राता ज्येष्ठो भ्राता सुमालिनः ।माल्यवानिति विख्यातो वृद्धः प्राज्ञो निशाचरः॥

mātāmahasya yo bhrātā jyeṣṭho bhrātā sumālinaḥ |mālyavāniti vikhyāto vṛddhaḥ prājño niśācaraḥ ||

पिता ज्येष्ठो जनन्या नो ह्यस्माकं चार्यको ऽभवत् ।तस्य कुम्भीनसी नाम दुहितुर्दुहिता ऽभवत्॥

pitā jyeṣṭho jananyā no hyasmākaṃ cāryako 'bhavat |tasya kumbhīnasī nāma duhiturduhitā 'bhavat ||

मातृष्वसुरथास्माकं सा च कन्या ऽनलोद्भवा ।भवत्यस्माकमेवैषा भ्रातृणां धर्मतः स्वसा॥

mātṛṣvasurathāsmākaṃ sā ca kanyā 'nalodbhavā |bhavatyasmākamevaiṣā bhrātṛṇāṃ dharmataḥ svasā ||

सा हृता, मधुना राजन्राक्षसेन बलीयसा ।यज्ञप्रवृत्ते पुत्रे तु मयि चान्तर्जलोषिते॥

sā hṛtā, madhunā rājanrākṣasena balīyasā |yajñapravṛtte putre tu mayi cāntarjaloṣite ||

कुम्भकर्णे महाराज निद्रामनुभवत्यथ ।निहत्य राक्षसश्रेष्ठानमात्यानिह सम्मतान्॥

kumbhakarṇe mahārāja nidrāmanubhavatyatha |nihatya rākṣasaśreṣṭhānamātyāniha sammatān ||

धर्षयित्वा हृता सा तु सुप्ताप्यन्तःपुरे तव ।श्रुत्वा ऽपि तन्महाराज क्षान्तमेव हतो न सः॥

dharṣayitvā hṛtā sā tu suptāpyantaḥpure tava |śrutvā 'pi tanmahārāja kṣāntameva hato na saḥ ||

यस्मादवश्यं दातव्या कन्या भर्त्रे हि भ्रातृभिः ।तदेतत्कर्मणो ह्यस्य फलं पापस्य दुर्मते॥

yasmādavaśyaṃ dātavyā kanyā bhartre hi bhrātṛbhiḥ |tadetatkarmaṇo hyasya phalaṃ pāpasya durmate ||

अस्मिन्नेवाभिसम्प्राप्तं लोके विदितमस्तु ते ।विभीषणवचः श्रुत्वा राक्षसेन्द्रः स रावणः ।दौरात्म्येनात्मनोद्धूतस्तप्ताम्भ इव सागरः॥

asminnevābhisamprāptaṃ loke viditamastu te |vibhīṣaṇavacaḥ śrutvā rākṣasendraḥ sa rāvaṇaḥ |daurātmyenātmanoddhūtastaptāmbha iva sāgaraḥ ||

ततो ऽब्रवीदृशग्रीवः क्रुद्धः संरक्तलोचनः ।कल्प्यतां मे रथः शीघ्रं शूराः सज्जीभवन्तु नः॥

tato 'bravīdṛśagrīvaḥ kruddhaḥ saṃraktalocanaḥ |kalpyatāṃ me rathaḥ śīghraṃ śūrāḥ sajjībhavantu naḥ ||

भ्राता मे कुम्भकर्णश्च ये च मुख्या निशाचराः ।वाहनान्यधिरोहन्तु नानाप्रहरणायुधाः॥

bhrātā me kumbhakarṇaśca ye ca mukhyā niśācarāḥ |vāhanānyadhirohantu nānāpraharaṇāyudhāḥ ||

अद्य तं समरे हत्वा मधुं रावणनिर्भयम् ।सुरलोकं गमिष्यामि युद्धकाङ्क्षी सुहृद्वृतः॥

adya taṃ samare hatvā madhuṃ rāvaṇanirbhayam |suralokaṃ gamiṣyāmi yuddhakāṅkṣī suhṛdvṛtaḥ ||

अक्षौहिणीसहस्राणि चत्वार्यग्र्याणि रक्षसाम् ।नानाप्रहरणान्याशु निर्ययुर्युद्धकाङ्क्षिणाम्॥

akṣauhiṇīsahasrāṇi catvāryagryāṇi rakṣasām |nānāpraharaṇānyāśu niryayuryuddhakāṅkṣiṇām ||

इन्द्रजित्त्वग्रतः (अग्रतः) सैन्यात्सैनिकान्परिगृह्य च ।जगाम रावणो मध्ये कुम्भकर्णश्च पृष्ठतः॥

indrajittvagrataḥ (agrataḥ) sainyātsainikānparigṛhya ca |jagāma rāvaṇo madhye kumbhakarṇaśca pṛṣṭhataḥ ||

विभीषणश्च धर्मात्मा लङ्कायां धर्मामाचरत् ।शोषाः सर्वे महाभागा ययुर्मधुपुरं प्रति॥

vibhīṣaṇaśca dharmātmā laṅkāyāṃ dharmāmācarat |śoṣāḥ sarve mahābhāgā yayurmadhupuraṃ prati ||

खरैरुष्ट्रैर्हयैर्दीप्तैः शिंशुमारैर्महोरगैः ।राक्षसाः प्रययुः सर्वे कृत्वा ऽ ऽकाशं निरन्तरम्॥

kharairuṣṭrairhayairdīptaiḥ śiṃśumārairmahoragaiḥ |rākṣasāḥ prayayuḥ sarve kṛtvā ' 'kāśaṃ nirantaram ||

दैत्याश्च शतशस्तत्र कृतवैराश्च दैवतैः ।रावणं प्रेक्ष्य गच्छन्तमन्वगच्छन्हि पृष्ठतः॥

daityāśca śataśastatra kṛtavairāśca daivataiḥ |rāvaṇaṃ prekṣya gacchantamanvagacchanhi pṛṣṭhataḥ ||

स तु गत्वा मधुपुरं प्रविश्य च दशाननः ।न ददर्श मधुं तत्र भगिनीं तत्र दृष्टवान्॥

sa tu gatvā madhupuraṃ praviśya ca daśānanaḥ |na dadarśa madhuṃ tatra bhaginīṃ tatra dṛṣṭavān ||

सा च प्रह्वाञ्जलिर्भूत्वा शिरसा चरणौ गता॥

sā ca prahvāñjalirbhūtvā śirasā caraṇau gatā ||

तस्य राक्षसराजस्य त्रस्ता कुम्भीनसी तदा ।तां समुत्थापयामास न भेतव्यमिति ब्रुवन्॥

tasya rākṣasarājasya trastā kumbhīnasī tadā |tāṃ samutthāpayāmāsa na bhetavyamiti bruvan ||

रावणो राक्षसश्रेष्ठः किं चापि करवाणि ते ।साब्रवीद्यदि मे राजन्प्रसन्नस्त्वं महाभुज ।भर्तारं न ममेहाद्य हन्तुर्महसि मानद॥

rāvaṇo rākṣasaśreṣṭhaḥ kiṃ cāpi karavāṇi te |sābravīdyadi me rājanprasannastvaṃ mahābhuja |bhartāraṃ na mamehādya hanturmahasi mānada ||

न हीदृशं भयं किञ्चित्कुलस्त्रीणामिहोच्यते ।भयानामपि सर्वेषां वैधव्यं व्यसनं महत्॥

na hīdṛśaṃ bhayaṃ kiñcitkulastrīṇāmihocyate |bhayānāmapi sarveṣāṃ vaidhavyaṃ vyasanaṃ mahat ||

सत्यवाग्भव राजेन्द्र मामवेक्षस्व याचतीम् ।त्वयाप्युक्तं महाराज न भेतव्यमिति स्वयम्॥

satyavāgbhava rājendra māmavekṣasva yācatīm |tvayāpyuktaṃ mahārāja na bhetavyamiti svayam ||

रावणस्त्वब्रवीद्धृष्टः स्वसारं तत्र संस्थिताम् ।क्व चासौ तव भर्ता वै मम शीघ्रं निवेद्यताम्॥

rāvaṇastvabravīddhṛṣṭaḥ svasāraṃ tatra saṃsthitām |kva cāsau tava bhartā vai mama śīghraṃ nivedyatām ||

सह तेन गमिष्यामि सुरलोकं जयावहे ।तव कारुण्यसौहार्दान्निवृत्तो ऽस्मि मधोर्वधात्॥

saha tena gamiṣyāmi suralokaṃ jayāvahe |tava kāruṇyasauhārdānnivṛtto 'smi madhorvadhāt ||

इत्युक्ता सा समुत्थाप्य प्रसुप्तं तं निशाचरम् ।अब्रवीत्सम्प्रहृष्टेव राक्षसी सा पतिं वचः॥

ityuktā sā samutthāpya prasuptaṃ taṃ niśācaram |abravītsamprahṛṣṭeva rākṣasī sā patiṃ vacaḥ ||

एष प्राप्तो दशग्रीवो मम भ्राता महाबलः ।सुरलोकजयाकाङ्क्षी साहाय्ये त्वां वृणोति च॥

eṣa prāpto daśagrīvo mama bhrātā mahābalaḥ |suralokajayākāṅkṣī sāhāyye tvāṃ vṛṇoti ca ||

तदस्य त्वं सहायार्थं सबन्धुर्गच्छ राक्षस ।स्निग्धस्य भजमानस्य युक्तमर्थाय कल्पितुम्॥

tadasya tvaṃ sahāyārthaṃ sabandhurgaccha rākṣasa |snigdhasya bhajamānasya yuktamarthāya kalpitum ||

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा तथेत्याह मधुर्वचः॥

tasyāstadvacanaṃ śrutvā tathetyāha madhurvacaḥ ||

ददर्श राक्षसश्रेष्ठं यथान्यायमुपेत्य सः ।पूजयमास धर्मेण रावणं राक्षसाधिपम्॥

dadarśa rākṣasaśreṣṭhaṃ yathānyāyamupetya saḥ |pūjayamāsa dharmeṇa rāvaṇaṃ rākṣasādhipam ||

प्राप्य पूजां दशग्रीवो मधुवेश्मानि वीर्यवान् ।तत्र चैकां निशामुष्य गमनायोपचक्रमे॥

prāpya pūjāṃ daśagrīvo madhuveśmāni vīryavān |tatra caikāṃ niśāmuṣya gamanāyopacakrame ||

ततः कैलासमासाद्य शैलं वैश्रवणालयम् ।राक्षसेन्द्रो महेन्द्राभः सेनामुपनिवेशयत्॥

tataḥ kailāsamāsādya śailaṃ vaiśravaṇālayam |rākṣasendro mahendrābhaḥ senāmupaniveśayat ||