Kanda.Sarga 7.27

कैलासं लङ्घयित्वाथ दशग्रीवः स रावणः ।आससाद महातेजा इन्द्रलोकं निशाचरः॥

kailāsaṃ laṅghayitvātha daśagrīvaḥ sa rāvaṇaḥ |āsasāda mahātejā indralokaṃ niśācaraḥ ||

तस्य राक्षससैन्यस्य समन्तादुपयास्यतः ।देवलोकं ययौ शब्दो मथ्यमानार्णवोपमः॥

tasya rākṣasasainyasya samantādupayāsyataḥ |devalokaṃ yayau śabdo mathyamānārṇavopamaḥ ||

श्रुत्वा तु रावणं प्राप्तमिन्द्रश्चलित आसनात् ।अब्रवीत्तत्र तान् देवान् सर्वानेव समागतान्॥

śrutvā tu rāvaṇaṃ prāptamindraścalita āsanāt |abravīttatra tān devān sarvāneva samāgatān ||

आदित्यान्सवसून्रुद्रान्विश्वान्साध्यान्मरुद्गणान् ।सज्जीभवत युद्धार्थं रावणस्य दुरात्मनः॥

ādityānsavasūnrudrānviśvānsādhyānmarudgaṇān |sajjībhavata yuddhārthaṃ rāvaṇasya durātmanaḥ ||

एवमुक्तास्तु शक्रेण देवाः शक्रसमा युधि ।सन्नह्य सुमहासत्त्वा युद्धश्रद्धासमन्विताः॥

evamuktāstu śakreṇa devāḥ śakrasamā yudhi |sannahya sumahāsattvā yuddhaśraddhāsamanvitāḥ ||

स तु दीनः परित्रस्तो महेन्द्रो रावणं प्रति ।विष्णोः समीपमागत्य वाक्यमेतदुवाच ह॥

sa tu dīnaḥ paritrasto mahendro rāvaṇaṃ prati |viṣṇoḥ samīpamāgatya vākyametaduvāca ha ||

विष्णो कथं करिष्यामि महावीर्यपराक्रमः ।असौ हि बलवद्रक्षो युद्धार्थमभिवर्तते॥

viṣṇo kathaṃ kariṣyāmi mahāvīryaparākramaḥ |asau hi balavadrakṣo yuddhārthamabhivartate ||

वरप्रदानाद्बलवान्न खल्वन्येन हेतुना ।तत्तु सत्यवचः कार्यं यदुक्तं पद्मयोनिना॥

varapradānādbalavānna khalvanyena hetunā |tattu satyavacaḥ kāryaṃ yaduktaṃ padmayoninā ||

तद्यथा नमुचिर्वृत्रो बलिर्नरकशम्बरौ ।त्वद्बलं समवष्टभ्य मया दग्धास्तथा कुरु॥

tadyathā namucirvṛtro balirnarakaśambarau |tvadbalaṃ samavaṣṭabhya mayā dagdhāstathā kuru ||

नह्यन्यो देवदेवेश त्वामृते मधुसूदन ।गतिः परायणं नास्ति त्रैलोक्ये सचराचरे॥

nahyanyo devadeveśa tvāmṛte madhusūdana |gatiḥ parāyaṇaṃ nāsti trailokye sacarācare ||

त्वं हि नारायणः श्रीमान्पद्मनाभः सनातनः ।त्वयेमे स्थापिता लोकाः शक्रश्चाहं सुरेश्वरः॥

tvaṃ hi nārāyaṇaḥ śrīmānpadmanābhaḥ sanātanaḥ |tvayeme sthāpitā lokāḥ śakraścāhaṃ sureśvaraḥ ||

त्वया सृष्टमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ।त्वामेव भगवन्सर्वे प्रविशन्ति युगक्षये॥

tvayā sṛṣṭamidaṃ sarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram |tvāmeva bhagavansarve praviśanti yugakṣaye ||

तदाचक्ष्व यथा तत्त्वं देवदेव मम स्वयम् ।अपि चक्रसहायस्त्वं योत्स्यसे रावणं प्रभो॥

tadācakṣva yathā tattvaṃ devadeva mama svayam |api cakrasahāyastvaṃ yotsyase rāvaṇaṃ prabho ||

एवमुक्तः स शक्रेण देवो नारायणः प्रभुः ।अब्रवीन्न परित्रासः कर्तव्यः श्रूयतां च मे॥

evamuktaḥ sa śakreṇa devo nārāyaṇaḥ prabhuḥ |abravīnna paritrāsaḥ kartavyaḥ śrūyatāṃ ca me ||

न तावदेष दुष्टात्मा शक्यो जेतुं सुरासुरैः ।हन्तुं चापि समासाद्य वरदानेन दुर्जयः॥

na tāvadeṣa duṣṭātmā śakyo jetuṃ surāsuraiḥ |hantuṃ cāpi samāsādya varadānena durjayaḥ ||

सर्वथा तु महत्कर्म करिष्यति बलोत्कटः ।राक्षसः पुत्रसहितो दृष्टमेतन्निसर्गतः॥

sarvathā tu mahatkarma kariṣyati balotkaṭaḥ |rākṣasaḥ putrasahito dṛṣṭametannisargataḥ ||

यत्तु मां त्वमभाषिष्ठ युद्ध्यस्वेति सुरेश्वर ।नाहं तं प्रतियोत्स्यामि रावणं राक्षसं युधि॥

yattu māṃ tvamabhāṣiṣṭha yuddhyasveti sureśvara |nāhaṃ taṃ pratiyotsyāmi rāvaṇaṃ rākṣasaṃ yudhi ||

नाहत्वा समरे शत्रुं विष्णुः प्रतिनिवर्तते ।दुर्लभश्चैव कामो ऽद्य वरगुप्ताद्धि रावणात्॥

nāhatvā samare śatruṃ viṣṇuḥ pratinivartate |durlabhaścaiva kāmo 'dya varaguptāddhi rāvaṇāt ||

प्रतिजाने च देवेन्द्र त्वत्समीपे शतक्रतो ।भविता ऽस्मि यथा ऽस्याहं रक्षसो मृत्युकारणम्॥

pratijāne ca devendra tvatsamīpe śatakrato |bhavitā 'smi yathā 'syāhaṃ rakṣaso mṛtyukāraṇam ||

अहमेव निहन्ता ऽस्मि रावणं सपुरःसरम् ।देवता नन्दयिष्यामि ज्ञात्वा कालमुपागतम् ।एतत्ते कथितं तत्त्वं देवराज शचीपते॥

ahameva nihantā 'smi rāvaṇaṃ sapuraḥsaram |devatā nandayiṣyāmi jñātvā kālamupāgatam |etatte kathitaṃ tattvaṃ devarāja śacīpate ||

युद्ध्यस्व विगतत्रासः सर्वैः सार्धं महाबल॥

yuddhyasva vigatatrāsaḥ sarvaiḥ sārdhaṃ mahābala ||

यामि ज्ञात्वा कालमुपागतम् ।ततो रुद्राः सहादित्या वसवो मरुतो ऽश्वनौ ।सन्नद्धा निर्ययुस्तूर्णं राक्षसानभितः पुरात्॥

yāmi jñātvā kālamupāgatam |tato rudrāḥ sahādityā vasavo maruto 'śvanau |sannaddhā niryayustūrṇaṃ rākṣasānabhitaḥ purāt ||

एतस्मिन्नन्तरे नादः शुश्रुवे रजनीक्षये ।तस्य रावणसैन्यस्य प्रयुद्धस्य समन्ततः॥

etasminnantare nādaḥ śuśruve rajanīkṣaye |tasya rāvaṇasainyasya prayuddhasya samantataḥ ||

ते प्रयुद्धा महावीर्या ह्यन्योन्यमभिवीक्ष्य वै ।सङ्ग्राममेवाभिमुखा ह्यभवर्तन्त हृष्टवत्॥

te prayuddhā mahāvīryā hyanyonyamabhivīkṣya vai |saṅgrāmamevābhimukhā hyabhavartanta hṛṣṭavat ||

ततो दैवतसैन्यनां सङ्क्षोभः समजायत ।तदक्षयं महासैन्यं दृष्ट्वा समरमूर्धनि॥

tato daivatasainyanāṃ saṅkṣobhaḥ samajāyata |tadakṣayaṃ mahāsainyaṃ dṛṣṭvā samaramūrdhani ||

ततो युद्धं समभवेद्देवदानवरक्षसाम् ।घोरं तुमुलनिर्ह्रादं नानाप्रहरणोद्यतम्॥

tato yuddhaṃ samabhaveddevadānavarakṣasām |ghoraṃ tumulanirhrādaṃ nānāpraharaṇodyatam ||

एतस्मिन्नन्तरे शूरा राक्षसा घोरदर्शनाः ।युद्धार्थं समवर्तन्त सचिवा रावणस्य ते॥

etasminnantare śūrā rākṣasā ghoradarśanāḥ |yuddhārthaṃ samavartanta sacivā rāvaṇasya te ||

मारीचश्च प्रहस्तश्च महापार्श्वमहोदरौ ।अकम्पनो निकुम्भश्च शुकः सारण एव च॥

mārīcaśca prahastaśca mahāpārśvamahodarau |akampano nikumbhaśca śukaḥ sāraṇa eva ca ||

संह्लादो धूमकेतुश्च महादंष्ट्रो घटोदरः ।जम्बुमाली महाह्रादो विरूपाक्षश्च राक्षसः॥

saṃhlādo dhūmaketuśca mahādaṃṣṭro ghaṭodaraḥ |jambumālī mahāhrādo virūpākṣaśca rākṣasaḥ ||

सुप्तघ्नो यज्ञकोपश्च दुर्मुखो दूषणः खरः ।त्रिशिराः करवीराक्षः सूर्यशत्रुश्च राक्षसः॥

suptaghno yajñakopaśca durmukho dūṣaṇaḥ kharaḥ |triśirāḥ karavīrākṣaḥ sūryaśatruśca rākṣasaḥ ||

महाकायो ऽतिकायश्च देवान्तकनरान्तकौ ।एतैः सर्वैः परिवृतो महावीर्यो महाबलः॥

mahākāyo 'tikāyaśca devāntakanarāntakau |etaiḥ sarvaiḥ parivṛto mahāvīryo mahābalaḥ ||

रावणस्यार्यकः सैन्यं सुमाली प्रविवेश ह ।स दैवतगणान्सर्वान्नानाप्रहरणैः शितैः ।व्यध्वंसयत्सुसङ्क्रुद्धो वायुर्जलधरानिव॥

rāvaṇasyāryakaḥ sainyaṃ sumālī praviveśa ha |sa daivatagaṇānsarvānnānāpraharaṇaiḥ śitaiḥ |vyadhvaṃsayatsusaṅkruddho vāyurjaladharāniva ||

तद्दैवतबलं राम हन्यमानं निशाचरैः ।प्रणुन्नं सर्वतो दिग्भ्यः सिंहनुन्ना मृगा इव॥

taddaivatabalaṃ rāma hanyamānaṃ niśācaraiḥ |praṇunnaṃ sarvato digbhyaḥ siṃhanunnā mṛgā iva ||

एतस्मिन्नन्तरे शूरो वसूनामष्टमो वसुः ।सावित्र इति विख्यातः प्रविवेश रणाजिरम्॥

etasminnantare śūro vasūnāmaṣṭamo vasuḥ |sāvitra iti vikhyātaḥ praviveśa raṇājiram ||

तथा ऽ ऽदित्यौ महावीर्यौ त्वष्टा पूषा च दंशितौ ।निंर्भयौ सह सैन्येन तदा प्राविशतां रणे॥

tathā ' 'dityau mahāvīryau tvaṣṭā pūṣā ca daṃśitau |niṃrbhayau saha sainyena tadā prāviśatāṃ raṇe ||

ततो युद्धं समभवत्सुराणां सह राक्षसैः ।क्रुद्धानां रक्षसां कीर्तिं समरेष्वनिवर्तिनाम्॥

tato yuddhaṃ samabhavatsurāṇāṃ saha rākṣasaiḥ |kruddhānāṃ rakṣasāṃ kīrtiṃ samareṣvanivartinām ||

ततस्ते राक्षसाः सर्वे विबुधान्समरे स्थितान् ।नानाप्रहरणैर्घोरैर्जघ्नुः शतसहस्रशः॥

tataste rākṣasāḥ sarve vibudhānsamare sthitān |nānāpraharaṇairghorairjaghnuḥ śatasahasraśaḥ ||

देवाश्च राक्षसान्घोरान्महाबलपराक्रमान् ।समरे विमलैः शस्त्रैरुपनिन्युर्यमक्षयम्॥

devāśca rākṣasānghorānmahābalaparākramān |samare vimalaiḥ śastrairupaninyuryamakṣayam ||

एतस्मिन्नन्तरे राम सुमाली नाम राक्षसः ।नानाप्रहरणैः क्रुद्धस्तत्सैन्यं सो ऽभ्यवर्तत॥

etasminnantare rāma sumālī nāma rākṣasaḥ |nānāpraharaṇaiḥ kruddhastatsainyaṃ so 'bhyavartata ||

स दैवतबलं सर्वं नानाप्रहणैः शितैः ।व्यध्वंसयत सङ्क्रुद्धो वायुर्जलधरं यथा॥

sa daivatabalaṃ sarvaṃ nānāprahaṇaiḥ śitaiḥ |vyadhvaṃsayata saṅkruddho vāyurjaladharaṃ yathā ||

ते महाबाणवर्षैश्च शूलप्रासैः सुदारुणैः ।हन्यमानाः सुराः सर्वे न व्यतिष्ठन्त संहताः॥

te mahābāṇavarṣaiśca śūlaprāsaiḥ sudāruṇaiḥ |hanyamānāḥ surāḥ sarve na vyatiṣṭhanta saṃhatāḥ ||

ततो विद्राव्यमाणेषु दैवतेषु सुमालिना ।वसूनामष्टमः क्रुद्धः सावित्रो वै व्यवस्थितः॥

tato vidrāvyamāṇeṣu daivateṣu sumālinā |vasūnāmaṣṭamaḥ kruddhaḥ sāvitro vai vyavasthitaḥ ||

संवृतः स्वैरथानीकैः प्रहरन्तं निशाचरम् ।विक्रमेण महातेजा वारयामास संयुगे॥

saṃvṛtaḥ svairathānīkaiḥ praharantaṃ niśācaram |vikrameṇa mahātejā vārayāmāsa saṃyuge ||

ततस्तयोर्महायुद्धमभवद्रोमहर्षणम्॥

tatastayormahāyuddhamabhavadromaharṣaṇam ||

सुमालिनो वसोश्चैव समरेष्वनिवर्तिनोः ।ततस्तस्य महाबाणैर्वसुना सुमहात्मना ।निहतः पन्नगरथः क्षणेन विनिपातितः॥

sumālino vasoścaiva samareṣvanivartinoḥ |tatastasya mahābāṇairvasunā sumahātmanā |nihataḥ pannagarathaḥ kṣaṇena vinipātitaḥ ||

हत्वा तु संयुगे तस्य रथं बाणशतैश्चितम् ।गदां तस्य वधार्थाय वसुर्जग्राह पाणिना॥

hatvā tu saṃyuge tasya rathaṃ bāṇaśataiścitam |gadāṃ tasya vadhārthāya vasurjagrāha pāṇinā ||

ततः प्रगृह्य दीप्ताग्रां कालदण्डोपमां गदाम् ।तां मूर्ध्नि पातयामास सावित्रो वै सुमालिनः॥

tataḥ pragṛhya dīptāgrāṃ kāladaṇḍopamāṃ gadām |tāṃ mūrdhni pātayāmāsa sāvitro vai sumālinaḥ ||

सा तस्योपरि चोल्काभा पतन्तीव बभौ गदा ।इन्द्रप्रमुक्ता गर्जन्ती गिराविव महाशनिः॥

sā tasyopari colkābhā patantīva babhau gadā |indrapramuktā garjantī girāviva mahāśaniḥ ||

तस्य नैवास्थि न शिरो न मांसं ददृशे तदा ।गदया भस्मतां नीतं निहतस्य रणाजिरे॥

tasya naivāsthi na śiro na māṃsaṃ dadṛśe tadā |gadayā bhasmatāṃ nītaṃ nihatasya raṇājire ||

तं दृष्ट्वा निहतं सङ्ख्ये राक्षसास्ते समन्ततः ।व्यद्रवन्सहिताः सर्वे क्रोशमानाः परस्परम् ।विद्राव्यमाणा वसुना राक्षसा नावतस्थिरे॥

taṃ dṛṣṭvā nihataṃ saṅkhye rākṣasāste samantataḥ |vyadravansahitāḥ sarve krośamānāḥ parasparam |vidrāvyamāṇā vasunā rākṣasā nāvatasthire ||