Kanda.Sarga 7.34

अर्जुनेन विमुक्तस्तु रावणो राक्षसाधिपः ।चचार पृथिवीं सर्वामनिर्विण्णस्तथा कृतः॥

arjunena vimuktastu rāvaṇo rākṣasādhipaḥ |cacāra pṛthivīṃ sarvāmanirviṇṇastathā kṛtaḥ ||

राक्षसं वा मनुष्यं वा शृणुते ऽयं बलाधिकम् ।रावणस्तं समासाद्य युद्धे ह्वयति दर्पितः॥

rākṣasaṃ vā manuṣyaṃ vā śṛṇute 'yaṃ balādhikam |rāvaṇastaṃ samāsādya yuddhe hvayati darpitaḥ ||

ततः कदाचित्किष्किन्धां नगरीं वालिपालिताम् ।गत्वा ह्वयति युद्धाय वालिनं हेममालिनम्॥

tataḥ kadācitkiṣkindhāṃ nagarīṃ vālipālitām |gatvā hvayati yuddhāya vālinaṃ hemamālinam ||

ततस्तु वानरामात्यस्तारस्तारापिता प्रभुः ।उवाच वानरो वाक्यं युद्धप्रेप्सुमुपागतम्॥

tatastu vānarāmātyastārastārāpitā prabhuḥ |uvāca vānaro vākyaṃ yuddhaprepsumupāgatam ||

राक्षसेन्द गतो वाली यस्ते प्रतिबलो भवेत् ।को ऽन्यः प्रमुखतः स्थातुं तव शक्तः प्लवङ्गमः॥

rākṣasenda gato vālī yaste pratibalo bhavet |ko 'nyaḥ pramukhataḥ sthātuṃ tava śaktaḥ plavaṅgamaḥ ||

चतुर्भ्यो ऽपि समुद्रेभ्यः सन्ध्यामन्वास्य रावण ।इमं मुहूर्तमायाति वाली तिष्ठ मुहूर्तकम्॥

caturbhyo 'pi samudrebhyaḥ sandhyāmanvāsya rāvaṇa |imaṃ muhūrtamāyāti vālī tiṣṭha muhūrtakam ||

एतानस्थिचयान्पश्य य एते शङ्खपाण्डुराः ।युद्धार्थिनामिमे राजन्वानराधिपतेजसा॥

etānasthicayānpaśya ya ete śaṅkhapāṇḍurāḥ |yuddhārthināmime rājanvānarādhipatejasā ||

यद्वा ऽमृतरसः पीतस्त्वया रावण राक्षस ।तदा वालिनमासाद्य तदन्तं तव जीवितम्॥

yadvā 'mṛtarasaḥ pītastvayā rāvaṇa rākṣasa |tadā vālinamāsādya tadantaṃ tava jīvitam ||

पश्येदानीं जगच्चित्रमिमं विश्रवसः सुत ।इदं मुहूर्तं तिष्ठस्व दुर्लभं ते भविष्यति॥

paśyedānīṃ jagaccitramimaṃ viśravasaḥ suta |idaṃ muhūrtaṃ tiṣṭhasva durlabhaṃ te bhaviṣyati ||

अथवा त्वरसे मर्तुं गच्छ दक्षिणसागरम् ।वालिनं द्रक्ष्यसे तत्र भूमिस्थमिव पावकम्॥

athavā tvarase martuṃ gaccha dakṣiṇasāgaram |vālinaṃ drakṣyase tatra bhūmisthamiva pāvakam ||

स तु तारं विनिर्भर्त्स्य रावणो लोकरावणः ।पुष्पकं तत्समारुह्य प्रययौ दक्षिणार्णवम्॥

sa tu tāraṃ vinirbhartsya rāvaṇo lokarāvaṇaḥ |puṣpakaṃ tatsamāruhya prayayau dakṣiṇārṇavam ||

तत्र हेमगिरिप्रख्यं तरुणार्कनिभाननम् ।रावणो वालिनं दृष्ट्वा सन्ध्योपासनतत्परम्॥

tatra hemagiriprakhyaṃ taruṇārkanibhānanam |rāvaṇo vālinaṃ dṛṣṭvā sandhyopāsanatatparam ||

पुष्पकादवरुह्याथ रावणो ऽञ्जनसन्निभः ।ग्रहीतुं वालिनं तूर्णं निःशब्दपदमाव्रजत्॥

puṣpakādavaruhyātha rāvaṇo 'ñjanasannibhaḥ |grahītuṃ vālinaṃ tūrṇaṃ niḥśabdapadamāvrajat ||

यदृच्छया तदा दृष्टो वालिनापि स रावणः ।पापाभिप्रायवान् दृष्ट्वा चकार न तु सम्भ्रमम्॥

yadṛcchayā tadā dṛṣṭo vālināpi sa rāvaṇaḥ |pāpābhiprāyavān dṛṣṭvā cakāra na tu sambhramam ||

शशमालक्ष्य सिंहो वा पन्नगं गरुडो यथा ।न चिन्तयति तं वाली रावणं पापनिश्चयम्॥

śaśamālakṣya siṃho vā pannagaṃ garuḍo yathā |na cintayati taṃ vālī rāvaṇaṃ pāpaniścayam ||

जिघृक्षमाणमायान्तं रावणं पापचेतसम् ।कक्षावलम्बिनं कृत्वा गमिष्ये त्रीन्महार्णवान्॥

jighṛkṣamāṇamāyāntaṃ rāvaṇaṃ pāpacetasam |kakṣāvalambinaṃ kṛtvā gamiṣye trīnmahārṇavān ||

द्रक्ष्यन्त्यरिं ममाङ्कस्थं स्रंसदूरुकराम्बरम् ।लम्बमानं दशग्रीवं गरुडस्येव पन्नगम्॥

drakṣyantyariṃ mamāṅkasthaṃ sraṃsadūrukarāmbaram |lambamānaṃ daśagrīvaṃ garuḍasyeva pannagam ||

इत्येवं मतिमास्थाय वाली कर्णमुपाश्रितः ।जपन्वै नैगमान्मन्त्रांस्तस्थौ पर्वतराडिव॥

ityevaṃ matimāsthāya vālī karṇamupāśritaḥ |japanvai naigamānmantrāṃstasthau parvatarāḍiva ||

तावन्योन्यं जिघृक्षन्तौ हरिराक्षसपार्थिवौ ।प्रयत्नवन्तौ तत्कर्म ईहतुर्बलदर्पितौ॥

tāvanyonyaṃ jighṛkṣantau harirākṣasapārthivau |prayatnavantau tatkarma īhaturbaladarpitau ||

हस्तग्राहं तु तं मत्वा पादशब्देन रावणम् ।पराङ्मुखो ऽपि जग्राह वाली सर्पमिवाण्डजः॥

hastagrāhaṃ tu taṃ matvā pādaśabdena rāvaṇam |parāṅmukho 'pi jagrāha vālī sarpamivāṇḍajaḥ ||

ग्रहीतुकामं तं गृह्य रक्षसामीश्वरं हरिः ।खमुत्पपात वेगेन कृत्वा कक्षावलम्बिनम्॥

grahītukāmaṃ taṃ gṛhya rakṣasāmīśvaraṃ hariḥ |khamutpapāta vegena kṛtvā kakṣāvalambinam ||

तं चापीडयमानं तु वितुदन्तं नखैर्मुहुः ।जहार रावणं वाली पवनस्तोयदं यथा॥

taṃ cāpīḍayamānaṃ tu vitudantaṃ nakhairmuhuḥ |jahāra rāvaṇaṃ vālī pavanastoyadaṃ yathā ||

अथ ते राक्षसामात्या ह्रियमाणं दशाननम् ।मुमोक्षयिषवो वालिं रवमाणा अभिद्रुताः॥

atha te rākṣasāmātyā hriyamāṇaṃ daśānanam |mumokṣayiṣavo vāliṃ ravamāṇā abhidrutāḥ ||

अन्वीयमानस्तैर्वाली भ्राजते ऽम्बरमध्यगः ।अन्वीयमानो मेघौघैरम्बरस्थ इवांशुमान्॥

anvīyamānastairvālī bhrājate 'mbaramadhyagaḥ |anvīyamāno meghaughairambarastha ivāṃśumān ||

ते ऽशक्नुवन्तः सम्प्राप्तुं वालिनं राक्षसोत्तमाः ।तस्य बाहूरुवेगेन परिश्रान्ता व्यवस्थिताः॥

te 'śaknuvantaḥ samprāptuṃ vālinaṃ rākṣasottamāḥ |tasya bāhūruvegena pariśrāntā vyavasthitāḥ ||

वालिमार्गादपाक्रामन्पर्वतेन्द्रो हि गच्छतः ।किं पुनर्जीवितप्रेप्सुर्बिभ्रद्वै मांसशोणितम्॥

vālimārgādapākrāmanparvatendro hi gacchataḥ |kiṃ punarjīvitaprepsurbibhradvai māṃsaśoṇitam ||

अपक्षिगणसम्पातान्वानरेन्द्रो महाजवः ।क्रमशः सागरान्सर्वान्सन्ध्याकालमवन्दत॥

apakṣigaṇasampātānvānarendro mahājavaḥ |kramaśaḥ sāgarānsarvānsandhyākālamavandata ||

सभाज्यमानो भूतैस्तु खैचरैः खैचरोत्तमः ।पश्चिमं सागरं वाली ह्याजगाम सरावणः॥

sabhājyamāno bhūtaistu khaicaraiḥ khaicarottamaḥ |paścimaṃ sāgaraṃ vālī hyājagāma sarāvaṇaḥ ||

तस्मिन्सन्ध्यामुपासित्वा स्नात्वा जप्त्वा च वानरः ।उत्तरं सागरं प्रायाद्वहमानो दशाननम्॥

tasminsandhyāmupāsitvā snātvā japtvā ca vānaraḥ |uttaraṃ sāgaraṃ prāyādvahamāno daśānanam ||

बहुयोजनसाहस्रं वहमानो महाहरिः ।वायुवच्च मनोवच्च जगाम सह शत्रुणा॥

bahuyojanasāhasraṃ vahamāno mahāhariḥ |vāyuvacca manovacca jagāma saha śatruṇā ||

उत्तरे सागरे सन्ध्यामुपासित्वा दशाननम् ।वहमानो ऽगमद्वाली पूर्वं वै स महोदधिम्॥

uttare sāgare sandhyāmupāsitvā daśānanam |vahamāno 'gamadvālī pūrvaṃ vai sa mahodadhim ||

तत्रापि सन्ध्यामन्वास्य वासविः सहरीश्वरः ।किष्किन्धामभितो गृह्य रावणं पुनरागमत्॥

tatrāpi sandhyāmanvāsya vāsaviḥ saharīśvaraḥ |kiṣkindhāmabhito gṛhya rāvaṇaṃ punarāgamat ||

चतुर्ष्वपि समुद्रेषु सन्ध्यामन्वास्य वानरः ।रावणोद्वहनश्रान्तः किष्किन्धोपवने ऽपतत्॥

caturṣvapi samudreṣu sandhyāmanvāsya vānaraḥ |rāvaṇodvahanaśrāntaḥ kiṣkindhopavane 'patat ||

रावणं तु मुमोचाथ स्वकक्षात्कपिसत्तमः ।कुतस्त्वमिति चोवाच प्रहसन्रावणं मुहुः॥

rāvaṇaṃ tu mumocātha svakakṣātkapisattamaḥ |kutastvamiti covāca prahasanrāvaṇaṃ muhuḥ ||

विस्मयं तु महद्गत्वा श्रमलोलनिरीक्षणः ।राक्षसेन्द्रो हरीन्द्रं तमिदं वचनमब्रवीत्॥

vismayaṃ tu mahadgatvā śramalolanirīkṣaṇaḥ |rākṣasendro harīndraṃ tamidaṃ vacanamabravīt ||

वानरेन्द्र महेन्द्राभ राक्षसेन्द्रो ऽस्मि रावणः ।युद्धेप्सुरिह सम्प्राप्तः स चाद्यासादितस्त्वया॥

vānarendra mahendrābha rākṣasendro 'smi rāvaṇaḥ |yuddhepsuriha samprāptaḥ sa cādyāsāditastvayā ||

अहो बलमहो वीर्यमहो गाम्भीर्यमेव च ।येनाहं पशुवद्गृह्य भ्रामितश्चतुरो ऽर्णवान्॥

aho balamaho vīryamaho gāmbhīryameva ca |yenāhaṃ paśuvadgṛhya bhrāmitaścaturo 'rṇavān ||

एवमश्रान्तवद्वीर शीघ्रमेव महार्णवान् ।मां चैवोद्वहमानस्तु को ऽन्यो वीरः क्रमिष्यति॥

evamaśrāntavadvīra śīghrameva mahārṇavān |māṃ caivodvahamānastu ko 'nyo vīraḥ kramiṣyati ||

त्रयाणामेव भूतानां गतिरेषा प्लवङ्गम ।मनोनिलसुपर्णानां तव चात्र न संशयः॥

trayāṇāmeva bhūtānāṃ gatireṣā plavaṅgama |manonilasuparṇānāṃ tava cātra na saṃśayaḥ ||

सो ऽहं दृष्टबलस्तुभ्यमिच्छामि हरिपुङ्गव ।त्वया सह चिरं सख्यं सुस्निग्धं पावकाग्रतः॥

so 'haṃ dṛṣṭabalastubhyamicchāmi haripuṅgava |tvayā saha ciraṃ sakhyaṃ susnigdhaṃ pāvakāgrataḥ ||

दाराः पुत्राः पुरं राष्ट्रं भोगाच्छादनभोजनम् ।सर्वमेवाविभक्तं नौ भविष्यति हरीश्वर॥

dārāḥ putrāḥ puraṃ rāṣṭraṃ bhogācchādanabhojanam |sarvamevāvibhaktaṃ nau bhaviṣyati harīśvara ||

ततः प्रज्वालयित्वाग्निं तावुभौ हरीराक्षसौ ।भ्रातृत्वमुपसम्पन्नौ परिष्वज्य परस्परम्॥

tataḥ prajvālayitvāgniṃ tāvubhau harīrākṣasau |bhrātṛtvamupasampannau pariṣvajya parasparam ||

अन्योन्यं लम्बितकरौ ततस्तौ हरिराक्षसौ ।किष्किन्धां विशतुर्हृष्टौ सिंहौ गिरिगुहामिव॥

anyonyaṃ lambitakarau tatastau harirākṣasau |kiṣkindhāṃ viśaturhṛṣṭau siṃhau giriguhāmiva ||

स तत्र मासमुषितः सुग्रीव इव रावणः ।अमात्यैरागतैर्नीतस्त्रैलोक्योत्सादनार्थिभिः॥

sa tatra māsamuṣitaḥ sugrīva iva rāvaṇaḥ |amātyairāgatairnītastrailokyotsādanārthibhiḥ ||

एवमेतत्पुरावृत्तं वालिना रावणः प्रभो ।धर्षितश्च कृतश्चापि भ्राता पावकसन्निधौ॥

evametatpurāvṛttaṃ vālinā rāvaṇaḥ prabho |dharṣitaśca kṛtaścāpi bhrātā pāvakasannidhau ||

बलमप्रतिमं राम वालिनो ऽभवदुत्तमम् ।सो ऽपि त्वया विनिर्दग्धः शलभो वह्निना यथा॥

balamapratimaṃ rāma vālino 'bhavaduttamam |so 'pi tvayā vinirdagdhaḥ śalabho vahninā yathā ||