Kanda.Sarga 2.64

वधमप्रतिरूपम् तु महर्षेस्तस्य राघवः ।विलपन्ने व धर्मात्मा कौसल्याम् पुन रब्रवीत्॥

vadhamapratirūpam tu maharṣestasya rāghavaḥ |vilapanne va dharmātmā kausalyām puna rabravīt ||

तत् अज्ञानान् महत् पापम् कृत्वा सम्कुलित इन्द्रियः ।एकः तु अचिन्तयम् बुद्ध्या कथम् नु सुकृतम् भवेत्॥

tat ajñānān mahat pāpam kṛtvā samkulita indriyaḥ |ekaḥ tu acintayam buddhyā katham nu sukṛtam bhavet ||

ततः तम् घटम् आदय पूर्णम् परम वारिणा ।आश्रमम् तम् अहम् प्राप्य यथा आख्यात पथम् गतः॥

tataḥ tam ghaṭam ādaya pūrṇam parama vāriṇā |āśramam tam aham prāpya yathā ākhyāta patham gataḥ ||

तत्र अहम् दुर्बलाव् अन्धौ वृद्धाव् अपरिणायकौ ।अपश्यम् तस्य पितरौ लून पक्षाव् इव द्विजौ॥

tatra aham durbalāv andhau vṛddhāv apariṇāyakau |apaśyam tasya pitarau lūna pakṣāv iva dvijau ||

तन् निमित्ताभिर् आसीनौ कथाभिर् अपरिक्रमौ ।ताम् आशाम् मत् कृते हीनाव् उदासीनाव् अनाथवत्॥

tan nimittābhir āsīnau kathābhir aparikramau |tām āśām mat kṛte hīnāv udāsīnāv anāthavat ||

शोकोपहतचित्तश्च भयसम्त्रस्तचेतनः ।तच्चाश्रमपदम् गत्वा भूयः शोकमहम् गतः॥

śokopahatacittaśca bhayasamtrastacetanaḥ |taccāśramapadam gatvā bhūyaḥ śokamaham gataḥ ||

पद शब्दम् तु मे श्रुत्वा मुनिर् वाक्यम् अभाषत ।किम् चिरायसि मे पुत्र पानीयम् क्षिप्रम् आनय॥

pada śabdam tu me śrutvā munir vākyam abhāṣata |kim cirāyasi me putra pānīyam kṣipram ānaya ||

यन् निमित्तम् इदम् तात सलिले क्रीडितम् त्वया ।उत्कण्ठिता ते माता इयम् प्रविश क्षिप्रम् आश्रमम्॥

yan nimittam idam tāta salile krīḍitam tvayā |utkaṇṭhitā te mātā iyam praviśa kṣipram āśramam ||

यद् व्यलीकम् कृतम् पुत्र मात्रा ते यदि वा मया ।न तन् मनसि कर्तव्यम् त्वया तात तपस्विना॥

yad vyalīkam kṛtam putra mātrā te yadi vā mayā |na tan manasi kartavyam tvayā tāta tapasvinā ||

त्वम् गतिस् तु अगतीनाम् च चक्षुस् त्वम् हीन चक्षुषाम् ।समासक्ताः त्वयि प्राणाः किम्चिन् नौ न अभिभाषसे॥

tvam gatis tu agatīnām ca cakṣus tvam hīna cakṣuṣām |samāsaktāḥ tvayi prāṇāḥ kimcin nau na abhibhāṣase ||

मुनिम् अव्यक्तया वाचा तम् अहम् सज्जमानया ।हीन व्यन्जनया प्रेक्ष्य भीतः भीतैव अब्रुवम्॥

munim avyaktayā vācā tam aham sajjamānayā |hīna vyanjanayā prekṣya bhītaḥ bhītaiva abruvam ||

मनसः कर्म चेष्टाभिर् अभिसम्स्तभ्य वाग् बलम् ।आचचक्षे तु अहम् तस्मै पुत्र व्यसनजम् भयम्॥

manasaḥ karma ceṣṭābhir abhisamstabhya vāg balam |ācacakṣe tu aham tasmai putra vyasanajam bhayam ||

क्षत्रियो अहम् दशरथो न अहम् पुत्रः महात्मनः ।सज्जन अवमतम् दुह्खम् इदम् प्राप्तम् स्व कर्मजम्॥

kṣatriyo aham daśaratho na aham putraḥ mahātmanaḥ |sajjana avamatam duhkham idam prāptam sva karmajam ||

भगवमः च अपहस्तः अहम् सरयू तीरम् आगतः ।जिघाम्सुः श्वा पदम् किम्चिन् निपाने वा आगतम् गजम्॥

bhagavamaḥ ca apahastaḥ aham sarayū tīram āgataḥ |jighāmsuḥ śvā padam kimcin nipāne vā āgatam gajam ||

ततः श्रुतः मया शब्दो जले कुम्भस्य पूर्यतः ।द्विपो अयम् इति मत्वा हि बाणेन अभिहतः मया॥

tataḥ śrutaḥ mayā śabdo jale kumbhasya pūryataḥ |dvipo ayam iti matvā hi bāṇena abhihataḥ mayā ||

गत्वा नद्याः ततः तीरम् अपश्यम् इषुणा हृदि ।विनिर्भिन्नम् गत प्राणम् शयानम् भुवि तापसम्॥

gatvā nadyāḥ tataḥ tīram apaśyam iṣuṇā hṛdi |vinirbhinnam gata prāṇam śayānam bhuvi tāpasam ||

भगवन् शब्दम् आलक्ष्य मया गज जिघाम्सुना ।विसृष्टः अम्भसि नाराचः तेन ते निहतः सुतः॥

bhagavan śabdam ālakṣya mayā gaja jighāmsunā |visṛṣṭaḥ ambhasi nārācaḥ tena te nihataḥ sutaḥ ||

ततस्तस्यैव वचनादुपेत्य परितप्यतः ।स मया सहसा बण उद्धृतो मर्मतस्तदा॥

tatastasyaiva vacanādupetya paritapyataḥ |sa mayā sahasā baṇa uddhṛto marmatastadā ||

स च उद्धृतेन बाणेन तत्र एव स्वर्गम् आस्थितः ।भगवन्ताव् उभौ शोचन्न् अन्धाव् इति विलप्य च॥

sa ca uddhṛtena bāṇena tatra eva svargam āsthitaḥ |bhagavantāv ubhau śocann andhāv iti vilapya ca ||

अज्ञानात् भवतः पुत्रः सहसा अभिहतः मया ।शेषम् एवम् गते यत् स्यात् तत् प्रसीदतु मे मुनिः॥

ajñānāt bhavataḥ putraḥ sahasā abhihataḥ mayā |śeṣam evam gate yat syāt tat prasīdatu me muniḥ ||

स तत् श्रुत्वा वचः क्रूरम् निह्श्वसन् शोक कर्शितः ।नाशकत्तीव्रमायासमकर्तुम् भगवानृषिः॥

sa tat śrutvā vacaḥ krūram nihśvasan śoka karśitaḥ |nāśakattīvramāyāsamakartum bhagavānṛṣiḥ ||

सबाष्पपूर्णवदनो निःश्वसन् शोककर्शितः ।माम् उवाच महा तेजाः कृत अन्जलिम् उपस्थितम्॥

sabāṣpapūrṇavadano niḥśvasan śokakarśitaḥ |mām uvāca mahā tejāḥ kṛta anjalim upasthitam ||

यद्य् एतत् अशुभम् कर्म न स्म मे कथयेः स्वयम् ।फलेन् मूर्धा स्म ते राजन् सद्यः शत सहस्रधा॥

yady etat aśubham karma na sma me kathayeḥ svayam |phalen mūrdhā sma te rājan sadyaḥ śata sahasradhā ||

क्षत्रियेण वधो राजन् वानप्रस्थे विशेषतः ।ज्ञान पूर्वम् कृतः स्थानाच् च्यावयेद् अपि वज्रिणम्॥

kṣatriyeṇa vadho rājan vānaprasthe viśeṣataḥ |jñāna pūrvam kṛtaḥ sthānāc cyāvayed api vajriṇam ||

सप्तधा तु फलेन्मूर्धा मुनौ तपसि तिष्ठति ।ज्ञानाद्विसृजतः शस्त्रम् तादृशे ब्रह्मचारिणि॥

saptadhā tu phalenmūrdhā munau tapasi tiṣṭhati |jñānādvisṛjataḥ śastram tādṛśe brahmacāriṇi ||

अज्ञानाद्द् हि कृतम् यस्मात् इदम् तेन एव जीवसि ।अपि हि अद्य कुलम् नस्यात् राघवाणाम् कुतः भवान्॥

ajñānādd hi kṛtam yasmāt idam tena eva jīvasi |api hi adya kulam nasyāt rāghavāṇām kutaḥ bhavān ||

नय नौ नृप तम् देशम् इति माम् च अभ्यभाषत ।अद्य तम् द्रष्टुम् इच्चावः पुत्रम् पश्चिम दर्शनम्॥

naya nau nṛpa tam deśam iti mām ca abhyabhāṣata |adya tam draṣṭum iccāvaḥ putram paścima darśanam ||

रुधिरेण अवसित अन्गम् प्रकीर्ण अजिन वाससम् ।शयानम् भुवि निह्सम्ज्ञम् धर्म राज वशम् गतम्॥

rudhireṇa avasita angam prakīrṇa ajina vāsasam |śayānam bhuvi nihsamjñam dharma rāja vaśam gatam ||

अथ अहम् एकः तम् देशम् नीत्वा तौ भृश दुह्खितौ ।अस्पर्शयम् अहम् पुत्रम् तम् मुनिम् सह भार्यया॥

atha aham ekaḥ tam deśam nītvā tau bhṛśa duhkhitau |asparśayam aham putram tam munim saha bhāryayā ||

तौ पुत्रम् आत्मनः स्पृष्ट्वा तम् आसाद्य तपस्विनौ ।निपेततुः शरीरे अस्य पिता च अस्य इदम् अब्रवीत्॥

tau putram ātmanaḥ spṛṣṭvā tam āsādya tapasvinau |nipetatuḥ śarīre asya pitā ca asya idam abravīt ||

न न्व् अहम् ते प्रियः पुत्र मातरम् पश्य धार्मिक ।किम् नु न आलिन्गसे पुत्र सुकुमार वचो वद॥

na nv aham te priyaḥ putra mātaram paśya dhārmika |kim nu na ālingase putra sukumāra vaco vada ||

न त्वहम् ते प्रियः पुत्र मातरम् पस्य धार्मिक ।किम् नु नालिङ्गसे पुत्र सुकुमार वचो वद॥

na tvaham te priyaḥ putra mātaram pasya dhārmika |kim nu nāliṅgase putra sukumāra vaco vada ||

कस्य वा अपर रात्रे अहम् श्रोष्यामि हृदयम् गमम् ।अधीयानस्य मधुरम् शास्त्रम् वा अन्यद् विशेषतः॥

kasya vā apara rātre aham śroṣyāmi hṛdayam gamam |adhīyānasya madhuram śāstram vā anyad viśeṣataḥ ||

को माम् सम्ध्याम् उपास्य एव स्नात्वा हुत हुत अशनः ।श्लाघयिष्यति उपासीनः पुत्र शोक भय अर्दितम्॥

ko mām samdhyām upāsya eva snātvā huta huta aśanaḥ |ślāghayiṣyati upāsīnaḥ putra śoka bhaya arditam ||

कन्द मूल फलम् हृत्वा को माम् प्रियम् इव अतिथिम् ।भोजयिष्यति अकर्मण्यम् अप्रग्रहम् अनायकम्॥

kanda mūla phalam hṛtvā ko mām priyam iva atithim |bhojayiṣyati akarmaṇyam apragraham anāyakam ||

इमाम् अन्धाम् च वृद्धाम् च मातरम् ते तपस्विनीम् ।कथम् पुत्र भरिष्यामि कृपणाम् पुत्र गर्धिनीम्॥

imām andhām ca vṛddhām ca mātaram te tapasvinīm |katham putra bhariṣyāmi kṛpaṇām putra gardhinīm ||

तिष्ठ मा मा गमः पुत्र यमस्य सदनम् प्रति ।श्वो मया सह गन्ता असि जनन्या च समेधितः॥

tiṣṭha mā mā gamaḥ putra yamasya sadanam prati |śvo mayā saha gantā asi jananyā ca samedhitaḥ ||

उभाव् अपि च शोक आर्ताव् अनाथौ कृपणौ वने ।क्षिप्रम् एव गमिष्यावः त्वया हीनौ यम क्षयम्॥

ubhāv api ca śoka ārtāv anāthau kṛpaṇau vane |kṣipram eva gamiṣyāvaḥ tvayā hīnau yama kṣayam ||

ततः वैवस्वतम् दृष्ट्वा तम् प्रवक्ष्यामि भारतीम् ।क्षमताम् धर्म राजो मे बिभृयात् पितराव् अयम्॥

tataḥ vaivasvatam dṛṣṭvā tam pravakṣyāmi bhāratīm |kṣamatām dharma rājo me bibhṛyāt pitarāv ayam ||

दातुमर्हति धर्मात्मा लोकपालो महायशाः ।ईदृषस्य ममाक्षय्या मेकामभयदक्षिणाम्॥

dātumarhati dharmātmā lokapālo mahāyaśāḥ |īdṛṣasya mamākṣayyā mekāmabhayadakṣiṇām ||

अपापो असि यथा पुत्र निहतः पाप कर्मणा ।तेन सत्येन गच्च आशु ये लोकाः शस्त्र योधिनाम्॥

apāpo asi yathā putra nihataḥ pāpa karmaṇā |tena satyena gacca āśu ye lokāḥ śastra yodhinām ||

यान्ति शूरा गतिम् याम् च सम्ग्रामेष्व् अनिवर्तिनः ।हताः तु अभिमुखाः पुत्र गतिम् ताम् परमाम् व्रज॥

yānti śūrā gatim yām ca samgrāmeṣv anivartinaḥ |hatāḥ tu abhimukhāḥ putra gatim tām paramām vraja ||

याम् गतिम् सगरः शैब्यो दिलीपो जनमेजयः ।नहुषो धुन्धुमारः च प्राप्ताः ताम् गच्च पुत्रक॥

yām gatim sagaraḥ śaibyo dilīpo janamejayaḥ |nahuṣo dhundhumāraḥ ca prāptāḥ tām gacca putraka ||

या गतिः सर्व साधूनाम् स्वाध्यायात् पतसः च या ।भूमिदस्य आहित अग्नेः चएक पत्नी व्रतस्य च॥

yā gatiḥ sarva sādhūnām svādhyāyāt patasaḥ ca yā |bhūmidasya āhita agneḥ caeka patnī vratasya ca ||

गो सहस्र प्रदातृऋणाम् या या गुरुभृताम् अपि ।देह न्यास कृताम् या च ताम् गतिम् गच्च पुत्रक॥

go sahasra pradātṛṛṇām yā yā gurubhṛtām api |deha nyāsa kṛtām yā ca tām gatim gacca putraka ||

न हि तु अस्मिन् कुले जातः गच्चति अकुशलाम् गतिम् ।स तु यास्यति येन त्वम् निहतो मम बान्धवः॥

na hi tu asmin kule jātaḥ gaccati akuśalām gatim |sa tu yāsyati yena tvam nihato mama bāndhavaḥ ||

एवम् स कृपणम् तत्र पर्यदेवयत असकृत् ।ततः अस्मै कर्तुम् उदकम् प्रवृत्तः सह भार्यया॥

evam sa kṛpaṇam tatra paryadevayata asakṛt |tataḥ asmai kartum udakam pravṛttaḥ saha bhāryayā ||

स तु दिव्येन रूपेण मुनि पुत्रः स्व कर्मभिः ।स्वर्गमाध्यारुहत् ख्षिप्रम् शक्रेण सह खर्मवित्॥

sa tu divyena rūpeṇa muni putraḥ sva karmabhiḥ |svargamādhyāruhat khṣipram śakreṇa saha kharmavit ||

आबभाषे च वृद्धौ तौ सह शक्रेण तापसः ।आश्वास्य च मुहूर्तम् तु पितरौ वाक्यम् अब्रवीत्॥

ābabhāṣe ca vṛddhau tau saha śakreṇa tāpasaḥ |āśvāsya ca muhūrtam tu pitarau vākyam abravīt ||

स्थानम् अस्मि महत् प्राप्तः भवतोह् परिचारणात् ।भवन्ताव् अपि च क्षिप्रम् मम मूलम् उपैष्यतः॥

sthānam asmi mahat prāptaḥ bhavatoh paricāraṇāt |bhavantāv api ca kṣipram mama mūlam upaiṣyataḥ ||

एवम् उक्त्वा तु दिव्येन विमानेन वपुष्मता ।आरुरोह दिवम् क्षिप्रम् मुनि पुत्रः जित इन्द्रियः॥

evam uktvā tu divyena vimānena vapuṣmatā |āruroha divam kṣipram muni putraḥ jita indriyaḥ ||

स कृत्वा तु उदकम् तूर्णम् तापसः सह भार्यया ।माम् उवाच महा तेजाः कृत अन्जलिम् उपस्थितम्॥

sa kṛtvā tu udakam tūrṇam tāpasaḥ saha bhāryayā |mām uvāca mahā tejāḥ kṛta anjalim upasthitam ||

अद्य एव जहि माम् राजन् मरणे न अस्ति मे व्यथा ।यत् शरेण एक पुत्रम् माम् त्वम् अकार्षीर् अपुत्रकम्॥

adya eva jahi mām rājan maraṇe na asti me vyathā |yat śareṇa eka putram mām tvam akārṣīr aputrakam ||

त्वया तु यद् अविज्ञानान् निहतः मे सुतः शुचिः ।तेन त्वाम् अभिशप्स्यामि सुदुह्खम् अतिदारुणम्॥

tvayā tu yad avijñānān nihataḥ me sutaḥ śuciḥ |tena tvām abhiśapsyāmi suduhkham atidāruṇam ||

पुत्र व्यसनजम् दुह्खम् यद् एतन् मम साम्प्रतम् ।एवम् त्वम् पुत्र शोकेन राजन् कालम् करिष्यसि॥

putra vyasanajam duhkham yad etan mama sāmpratam |evam tvam putra śokena rājan kālam kariṣyasi ||

अज्ञानात्तु हतो यस्मात् क्षत्रियेण त्वया मुनिः ।तस्मात्त्वाम् नाविशत्याशु ब्रह्महत्या नराधिप॥

ajñānāttu hato yasmāt kṣatriyeṇa tvayā muniḥ |tasmāttvām nāviśatyāśu brahmahatyā narādhipa ||

त्वामप्येतादृशो भावः क्षिप्रमेव गमिष्यति ।जीवितान्तकरो घोरो दातारमिव दक्षिणा॥

tvāmapyetādṛśo bhāvaḥ kṣiprameva gamiṣyati |jīvitāntakaro ghoro dātāramiva dakṣiṇā ||

एवम् शापम् मयि न्यस्य विलप्य करुणम् बहु ।चितामारोप्य देहम् तन्मिथुनम् स्वर्गमभ्ययात्॥

evam śāpam mayi nyasya vilapya karuṇam bahu |citāmāropya deham tanmithunam svargamabhyayāt ||

तदेतच्चिन्तयानेन स्मऋतम् पापम् मया स्वयम् ।तदा बाल्यात्कृतम् देवि शब्दवेध्यनुकर्षिणा॥

tadetaccintayānena smaṛtam pāpam mayā svayam |tadā bālyātkṛtam devi śabdavedhyanukarṣiṇā ||

तस्यायम् कर्मणो देवि विपाकः समुपस्थितः ।अपथ्यैः सह सम्भुक्ते व्याधिरन्नरसे यथा॥

tasyāyam karmaṇo devi vipākaḥ samupasthitaḥ |apathyaiḥ saha sambhukte vyādhirannarase yathā ||

तस्मान् माम् आगतम् भद्रे तस्य उदारस्य तत् वचः ।यद् अहम् पुत्र शोकेन सम्त्यक्ष्याम्य् अद्य जीवितम्॥

tasmān mām āgatam bhadre tasya udārasya tat vacaḥ |yad aham putra śokena samtyakṣyāmy adya jīvitam ||

चक्षुर्भ्याम् त्वाम् न पश्यामि कौसल्ये साधु माम्स्फृश ।इत्युक्त्वा स रुदम्स्त्रस्तो भार्यामाह च भूमिपः॥

cakṣurbhyām tvām na paśyāmi kausalye sādhu māmsphṛśa |ityuktvā sa rudamstrasto bhāryāmāha ca bhūmipaḥ ||

एतन्मे सदृशम् देवि यन्मया राघवे कृतम् ।सदृशम् तत्तु तस्यैव यदनेन कृतम् मयि॥

etanme sadṛśam devi yanmayā rāghave kṛtam |sadṛśam tattu tasyaiva yadanena kṛtam mayi ||

दुर्वृत्तमपि कः पुत्रम् त्यजेद्भुवि विचक्षणः ।कश्च प्रव्राज्यमानो वा नासूयेत्पितरम् सुतः॥

durvṛttamapi kaḥ putram tyajedbhuvi vicakṣaṇaḥ |kaśca pravrājyamāno vā nāsūyetpitaram sutaḥ ||

यदि माम् सम्स्पृशेद् रामः सकृदद्य लभेत वा ।यमक्षयमनुप्राप्ता द्रक्ष्यन्ति न हि मानवाः॥

yadi mām samspṛśed rāmaḥ sakṛdadya labheta vā |yamakṣayamanuprāptā drakṣyanti na hi mānavāḥ ||

चक्षुषा त्वाम् न पश्यामि स्मृतिर् मम विलुप्यते ।दूता वैवस्वतस्य एते कौसल्ये त्वरयन्ति माम्॥

cakṣuṣā tvām na paśyāmi smṛtir mama vilupyate |dūtā vaivasvatasya ete kausalye tvarayanti mām ||

अतः तु किम् दुह्खतरम् यद् अहम् जीवित क्षये ।न हि पश्यामि धर्मज्ञम् रामम् सत्य पराक्यमम्॥

ataḥ tu kim duhkhataram yad aham jīvita kṣaye |na hi paśyāmi dharmajñam rāmam satya parākyamam ||

तस्यादर्शनजः शोकः सुतस्याप्रतिकर्मणः ।उच्चोषयति मे प्राणान्वारि स्तोकमिवातवः॥

tasyādarśanajaḥ śokaḥ sutasyāpratikarmaṇaḥ |uccoṣayati me prāṇānvāri stokamivātavaḥ ||

न ते मनुष्या देवाः ते ये चारु शुभ कुण्डलम् ।मुखम् द्रक्ष्यन्ति रामस्य वर्षे पन्च दशे पुनः॥

na te manuṣyā devāḥ te ye cāru śubha kuṇḍalam |mukham drakṣyanti rāmasya varṣe panca daśe punaḥ ||

पद्म पत्र ईक्षणम् सुभ्रु सुदम्ष्ट्रम् चारु नासिकम् ।धन्या द्रक्ष्यन्ति रामस्य तारा अधिप निभम् मुखम्॥

padma patra īkṣaṇam subhru sudamṣṭram cāru nāsikam |dhanyā drakṣyanti rāmasya tārā adhipa nibham mukham ||

सदृशम् शारदस्य इन्दोह् फुल्लस्य कमलस्य च ।सुगन्धि मम नाथस्य धन्या द्रक्ष्यन्ति तन् मुखम्॥

sadṛśam śāradasya indoh phullasya kamalasya ca |sugandhi mama nāthasya dhanyā drakṣyanti tan mukham ||

निवृत्त वन वासम् तम् अयोध्याम् पुनर् आगतम् ।द्रक्ष्यन्ति सुखिनो रामम् शुक्रम् मार्ग गतम् यथा॥

nivṛtta vana vāsam tam ayodhyām punar āgatam |drakṣyanti sukhino rāmam śukram mārga gatam yathā ||

कौसल्ये चित्त मोहेन हृदयम् सीदतीव मे ।वेदये न च समुक्तान् शब्दस्पर्शरसानहम्॥

kausalye citta mohena hṛdayam sīdatīva me |vedaye na ca samuktān śabdasparśarasānaham ||

चित्तनाशाद्विपद्यन्ते सर्वाण्येवेन्द्रियाणि मे ।क्षिणस्नेहस्य दीपस्य सम्सक्ता रश्मयो यथा॥

cittanāśādvipadyante sarvāṇyevendriyāṇi me |kṣiṇasnehasya dīpasya samsaktā raśmayo yathā ||

अयम् आत्म भवः शोको माम् अनाथम् अचेतनम् ।सम्सादयति वेगेन यथा कूलम् नदी रयः॥

ayam ātma bhavaḥ śoko mām anātham acetanam |samsādayati vegena yathā kūlam nadī rayaḥ ||

हा राघव महा बाहो हा मम आयास नाशन ।हा पितृप्रिय मे नाथ हाद्य क्वासि गतः सुत॥

hā rāghava mahā bāho hā mama āyāsa nāśana |hā pitṛpriya me nātha hādya kvāsi gataḥ suta ||

हा कौसल्ये नशिष्यामि हा सुमित्रे तपस्विनि ।हा नृशम्से ममामित्रे कैकेयि कुलपाम्सनि॥

hā kausalye naśiṣyāmi hā sumitre tapasvini |hā nṛśamse mamāmitre kaikeyi kulapāmsani ||

इति रामस्य मातुश्च सुमित्रायाश्च सन्निधौ ।राजा दशरथः शोचन् जीवित अन्तम् उपागमत्॥

iti rāmasya mātuśca sumitrāyāśca sannidhau |rājā daśarathaḥ śocan jīvita antam upāgamat ||

यथा तु दीनम् कथयन् नर अधिपः ।प्रियस्य पुत्रस्य विवासन आतुरः ।गते अर्ध रात्रे भृश दुह्ख पीडितः ।तदा जहौ प्राणम् उदार दर्शनः॥

yathā tu dīnam kathayan nara adhipaḥ |priyasya putrasya vivāsana āturaḥ |gate ardha rātre bhṛśa duhkha pīḍitaḥ |tadā jahau prāṇam udāra darśanaḥ ||