Kanda.Sarga 7.24

निवर्तमानः संहृष्टो रावणस्सुदुरात्मवान् ।जह्रे पथि नरेन्द्रर्षिदेवगन्धर्वकन्यकाः॥

nivartamānaḥ saṃhṛṣṭo rāvaṇassudurātmavān |jahre pathi narendrarṣidevagandharvakanyakāḥ ||

दर्शनीयां हि रक्षः स कन्यां स्त्रीं वापि पश्यति ।हत्वा बन्धुजनं तस्या विमाने तां रुरोध ह॥

darśanīyāṃ hi rakṣaḥ sa kanyāṃ strīṃ vāpi paśyati |hatvā bandhujanaṃ tasyā vimāne tāṃ rurodha ha ||

एवं पन्नगकन्याश्च राक्षसासुरमानुषीः ।यक्षदानवकन्याश्च विमाने सो ऽध्यरोपयत्॥

evaṃ pannagakanyāśca rākṣasāsuramānuṣīḥ |yakṣadānavakanyāśca vimāne so 'dhyaropayat ||

ताश्च सर्वाः समं दुःखान्मुमुचुर्बाष्पजं जलम् ।तुल्यमग्न्यर्चिषां तत्र शोकाग्निभयसम्भवम्॥

tāśca sarvāḥ samaṃ duḥkhānmumucurbāṣpajaṃ jalam |tulyamagnyarciṣāṃ tatra śokāgnibhayasambhavam ||

ताभिः सर्वानवद्याभिर्नदीभिरिव सागरः ।आपूरितं विमानं तद्भयशोकाशिवाश्रुभिः॥

tābhiḥ sarvānavadyābhirnadībhiriva sāgaraḥ |āpūritaṃ vimānaṃ tadbhayaśokāśivāśrubhiḥ ||

नागगन्धर्वकन्याश्च महर्षितनयाश्च याः ।दैत्यदानवकन्याश्च विमाने शतशो ऽरुदन्॥

nāgagandharvakanyāśca maharṣitanayāśca yāḥ |daityadānavakanyāśca vimāne śataśo 'rudan ||

दीर्घकेश्यः सुचार्वङ्ग्यः पूर्णचन्द्रनिभाननाः ।पीनस्तन्यस्तथा वज्रवेदिमध्यसमप्रभाः॥

dīrghakeśyaḥ sucārvaṅgyaḥ pūrṇacandranibhānanāḥ |pīnastanyastathā vajravedimadhyasamaprabhāḥ ||

रथकूबरसङ्काशैः श्रोणिदेशैर्मनोहराः ।स्त्रियः सुराङ्गनाप्रख्या निष्टप्तकनकप्रभाः॥

rathakūbarasaṅkāśaiḥ śroṇideśairmanoharāḥ |striyaḥ surāṅganāprakhyā niṣṭaptakanakaprabhāḥ ||

शोकदुःखभयत्रस्ता विह्वलाश्च सुमध्यमाः ।तासां निश्वासवातेन सर्वतः सम्प्रदीपितम्॥

śokaduḥkhabhayatrastā vihvalāśca sumadhyamāḥ |tāsāṃ niśvāsavātena sarvataḥ sampradīpitam ||

अग्निहोत्रमिवाभाति सन्निरुद्धाग्निपुष्पकम् ।दशग्रीववशं प्राप्तास्तास्तु शोकाकुलाः स्त्रियः॥

agnihotramivābhāti sanniruddhāgnipuṣpakam |daśagrīvavaśaṃ prāptāstāstu śokākulāḥ striyaḥ ||

दीनवक्रेक्षणाः श्यामा मृग्यः सिंहवशा इव ।काचिच्चिन्तयती तत्र किं नु मां भक्षयिष्यति॥

dīnavakrekṣaṇāḥ śyāmā mṛgyaḥ siṃhavaśā iva |kāciccintayatī tatra kiṃ nu māṃ bhakṣayiṣyati ||

काचिद्दध्यौ सुदुःखार्ता अपि मां मारयेदयम् ।इति मातृपितऽन्स्मृत्वा भर्तऽन्भ्रातऽंस्तथैव च ।दुःखशोकसमाविष्टा विलेपुः सहिताः स्त्रियः॥

kāciddadhyau suduḥkhārtā api māṃ mārayedayam |iti mātṛpita'nsmṛtvā bharta'nbhrāta'ṃstathaiva ca |duḥkhaśokasamāviṣṭā vilepuḥ sahitāḥ striyaḥ ||

कथं नु खलु मे पुत्रो भविष्यति मया विना ।कथं माता कथं भ्राता निमग्नाः शोकसागरे॥

kathaṃ nu khalu me putro bhaviṣyati mayā vinā |kathaṃ mātā kathaṃ bhrātā nimagnāḥ śokasāgare ||

हा कथं नु करिष्यामि भर्तुस्तस्मादहं विना ।मृत्यो प्रसादयामि त्वां नय मां दुःखभागिनीम्॥

hā kathaṃ nu kariṣyāmi bhartustasmādahaṃ vinā |mṛtyo prasādayāmi tvāṃ naya māṃ duḥkhabhāginīm ||

किन्नु तद्दुष्कृतं कर्म पुरा देहान्तरे कृतम्॥

kinnu tadduṣkṛtaṃ karma purā dehāntare kṛtam ||

एवं स्म दुःखिताः सर्वाः पतिताः शोकसागरे ।न खल्विदानीं पश्यामो दुःखस्यास्यान्तमात्मनः॥

evaṃ sma duḥkhitāḥ sarvāḥ patitāḥ śokasāgare |na khalvidānīṃ paśyāmo duḥkhasyāsyāntamātmanaḥ ||

अहो धिङ्मानुषं लोकं नास्ति खल्वधमः परः ।यद्दुर्बला बलवता भर्तारो रावणेन नः॥

aho dhiṅmānuṣaṃ lokaṃ nāsti khalvadhamaḥ paraḥ |yaddurbalā balavatā bhartāro rāvaṇena naḥ ||

सूर्येणोदयता काले नक्षत्राणीव नाशिताः ।अहो सुबलवद्रक्षो वधोपायेषु युज्यते॥

sūryeṇodayatā kāle nakṣatrāṇīva nāśitāḥ |aho subalavadrakṣo vadhopāyeṣu yujyate ||

अहो दुर्वृत्तमास्थाय नात्मानं वैजुगुप्सते ।सर्वथा सदृशस्तावद्विक्रमो ऽस्य दुरात्मनः॥

aho durvṛttamāsthāya nātmānaṃ vaijugupsate |sarvathā sadṛśastāvadvikramo 'sya durātmanaḥ ||

इदं त्वसदृशं कर्म परदाराभिमर्शनम् ।यस्मादेष परक्यासु रमते राक्षसाधमः॥

idaṃ tvasadṛśaṃ karma paradārābhimarśanam |yasmādeṣa parakyāsu ramate rākṣasādhamaḥ ||

तस्माद्वै स्त्रीकृतेनैव प्राप्स्यते दुर्मतिर्वधम् ।सतीभिर्वरनारीभिरेवं वाक्ये ऽभ्युदीरिते॥

tasmādvai strīkṛtenaiva prāpsyate durmatirvadham |satībhirvaranārībhirevaṃ vākye 'bhyudīrite ||

नेदुर्दुन्दुभयः खस्थाः पुष्पवृष्टिः पपात च ।शप्तः स्त्रीभिः स तु समं हतौजा इव निष्प्रभः॥

nedurdundubhayaḥ khasthāḥ puṣpavṛṣṭiḥ papāta ca |śaptaḥ strībhiḥ sa tu samaṃ hataujā iva niṣprabhaḥ ||

पतिव्रताभिः साध्वीभिर्बभूव विमना इव ।एवं विलपितं तासां शृण्वन्राक्षसपुङ्गवः ।प्रविवेश पुरीं लङ्कां पूज्यमानो निशाचरैः॥

pativratābhiḥ sādhvībhirbabhūva vimanā iva |evaṃ vilapitaṃ tāsāṃ śṛṇvanrākṣasapuṅgavaḥ |praviveśa purīṃ laṅkāṃ pūjyamāno niśācaraiḥ ||

एतस्मिन्नन्तरे घोरा राक्षसी कामरूपिणी ।सहसा पतिता भूमौ भगिनी रावणस्य सा॥

etasminnantare ghorā rākṣasī kāmarūpiṇī |sahasā patitā bhūmau bhaginī rāvaṇasya sā ||

तां स्वसारं समुत्थाप्य रावणः परिसान्त्वयन् ।अब्रवीत्किमिदं भद्रे वक्तुकामा ऽसि मे द्रुतम्॥

tāṃ svasāraṃ samutthāpya rāvaṇaḥ parisāntvayan |abravītkimidaṃ bhadre vaktukāmā 'si me drutam ||

सा बाष्पपरिरुद्धाक्षी रक्ताक्षी वाक्यमब्रवीत् ।कृता ऽस्मि विधवा राजंस्त्वया बलवता बलात्॥

sā bāṣpapariruddhākṣī raktākṣī vākyamabravīt |kṛtā 'smi vidhavā rājaṃstvayā balavatā balāt ||

एते राजंस्त्वया वीरा दैत्या विनिहता रणे ।कालकेया इति ख्याताः सहस्राणि चतुर्दश॥

ete rājaṃstvayā vīrā daityā vinihatā raṇe |kālakeyā iti khyātāḥ sahasrāṇi caturdaśa ||

प्राणेभ्यो ऽपि गरीयान्मे तत्र भर्ता महाबलः॥

prāṇebhyo 'pi garīyānme tatra bhartā mahābalaḥ ||

सो ऽपि त्वया हतस्तात रिपुणा भ्रातृगृध्नुना ।त्वया ऽस्मि निहता राजन्स्वयमेव हि बन्धुना॥

so 'pi tvayā hatastāta ripuṇā bhrātṛgṛdhnunā |tvayā 'smi nihatā rājansvayameva hi bandhunā ||

राजन्वैधव्यशब्दं च भोक्ष्यामि त्वत्कृते ह्यहम् ।ननु नाम त्वया रक्ष्यो जामाता समरेष्वपि ।स त्वया निहतो युद्धे स्वयमेव न लज्जसे॥

rājanvaidhavyaśabdaṃ ca bhokṣyāmi tvatkṛte hyaham |nanu nāma tvayā rakṣyo jāmātā samareṣvapi |sa tvayā nihato yuddhe svayameva na lajjase ||

एवमुक्तो दशग्रीवो भगिन्या क्रोशमानया ।अब्रवीत्सान्त्वयित्वा तां सामपूर्वमिदं वचः॥

evamukto daśagrīvo bhaginyā krośamānayā |abravītsāntvayitvā tāṃ sāmapūrvamidaṃ vacaḥ ||

अलं वत्से रुदित्वा ते न भेतव्यं च सर्वशः ।दानमानप्रसादैस्त्वां तोषयिष्यामि यत्नतः॥

alaṃ vatse ruditvā te na bhetavyaṃ ca sarvaśaḥ |dānamānaprasādaistvāṃ toṣayiṣyāmi yatnataḥ ||

युद्धप्रमत्तो व्याक्षिप्तो जयाकाङ्क्षी क्षिपञ्छरान् ।नावगच्छामि युद्धेषु स्वान्परान्वाप्यहं शुभे॥

yuddhapramatto vyākṣipto jayākāṅkṣī kṣipañcharān |nāvagacchāmi yuddheṣu svānparānvāpyahaṃ śubhe ||

जामातरं न जाने स्म प्रहरन्युद्धदुर्मदः ।तेनासौ निहतः सङ्ख्ये मया भर्ता तव स्वसः॥

jāmātaraṃ na jāne sma praharanyuddhadurmadaḥ |tenāsau nihataḥ saṅkhye mayā bhartā tava svasaḥ ||

अस्मिन्काले तु यत्प्राप्तं तत्करिष्यामि ते हितम् ।भ्रातुरैश्वर्ययुक्तस्य खरस्य वस पार्श्वतः॥

asminkāle tu yatprāptaṃ tatkariṣyāmi te hitam |bhrāturaiśvaryayuktasya kharasya vasa pārśvataḥ ||

चतुर्दशानां भ्राता ते सहस्राणां भविष्यति ।प्रभुः प्रयाणे दाने च राक्षसानां महाबलः॥

caturdaśānāṃ bhrātā te sahasrāṇāṃ bhaviṣyati |prabhuḥ prayāṇe dāne ca rākṣasānāṃ mahābalaḥ ||

तत्र मातृष्वसेयस्ते भ्राता ऽयं वै खरः प्रभुः ।भविष्यति तवादेशं सदा कुर्वन्निशाचरः॥

tatra mātṛṣvaseyaste bhrātā 'yaṃ vai kharaḥ prabhuḥ |bhaviṣyati tavādeśaṃ sadā kurvanniśācaraḥ ||

शीघ्रं गच्छत्वयं वीरो दण्डकान्परिरक्षितुम् ।दूषणो ऽस्य बलाध्यक्षो भविष्यति महाबलः॥

śīghraṃ gacchatvayaṃ vīro daṇḍakānparirakṣitum |dūṣaṇo 'sya balādhyakṣo bhaviṣyati mahābalaḥ ||

तत्र ते वचनं शूरः करिष्यति सदा खरः ।रक्षसां कामरूपाणां प्रभुरेष भविष्यति॥

tatra te vacanaṃ śūraḥ kariṣyati sadā kharaḥ |rakṣasāṃ kāmarūpāṇāṃ prabhureṣa bhaviṣyati ||

एवमुक्त्वा दशग्रीवः सैन्यमस्यादिदेश ह ।चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां वीर्यशालिनाम्॥

evamuktvā daśagrīvaḥ sainyamasyādideśa ha |caturdaśa sahasrāṇi rakṣasāṃ vīryaśālinām ||

स तैः परिवृतस्सर्वै राक्षसैर्घोरदर्शनैः ।आगच्छत खरः शीघ्रं दण्डकानकुतोभयः॥

sa taiḥ parivṛtassarvai rākṣasairghoradarśanaiḥ |āgacchata kharaḥ śīghraṃ daṇḍakānakutobhayaḥ ||

स तत्र कारयामास राज्यं निहतकण्टकम् ।सा च शूर्पणखा तत्र न्यवसद्दण्डकावने॥

sa tatra kārayāmāsa rājyaṃ nihatakaṇṭakam |sā ca śūrpaṇakhā tatra nyavasaddaṇḍakāvane ||