Parva.Adhyaya 13.137

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

कां तु ब्राह्मणपूजायां व्युष्टिं दृष्ट्वा जनाधिपकं वा कर्मोदयं मत्वा तानर्चसि महामते

kāṃ tu brāhmaṇapūjāyāṃ vyuṣṭiṃ dṛṣṭvā janādhipakaṃ vā karmodayaṃ matvā tānarcasi mahāmate

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्पवनस्य च संवादमर्जुनस्य च भारत

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanampavanasya ca saṃvādamarjunasya ca bhārata

सहस्रभुजभृच्छ्रीमान्कार्तवीर्योऽभवत्प्रभुःअस्य लोकस्य सर्वस्य माहिष्मत्यां महाबलः

sahasrabhujabhṛcchrīmānkārtavīryo'bhavatprabhuḥasya lokasya sarvasya māhiṣmatyāṃ mahābalaḥ

स तु रत्नाकरवतीं सद्वीपां सागराम्बराम्शशास सर्वां पृथिवीं हैहयः सत्यविक्रमः

sa tu ratnākaravatīṃ sadvīpāṃ sāgarāmbarāmśaśāsa sarvāṃ pṛthivīṃ haihayaḥ satyavikramaḥ

स्ववित्तं तेन दत्तं तु दत्तात्रेयाय कारणेक्षत्रधर्मं पुरस्कृत्य विनयं श्रुतमेव च

svavittaṃ tena dattaṃ tu dattātreyāya kāraṇekṣatradharmaṃ puraskṛtya vinayaṃ śrutameva ca

आराधयामास च तं कृतवीर्यात्मजो मुनिम्न्यमन्त्रयत संहृष्टः स द्विजश्च वरैस्त्रिभिः

ārādhayāmāsa ca taṃ kṛtavīryātmajo munimnyamantrayata saṃhṛṣṭaḥ sa dvijaśca varaistribhiḥ

स वरैश्छन्दितस्तेन नृपो वचनमब्रवीत्सहस्रबाहुर्भूयां वै चमूमध्ये गृहेऽन्यथा

sa varaiśchanditastena nṛpo vacanamabravītsahasrabāhurbhūyāṃ vai camūmadhye gṛhe'nyathā

मम बाहुसहस्रं तु पश्यन्तां सैनिका रणेविक्रमेण महीं कृत्स्नां जयेयं विपुलव्रततां च धर्मेण संप्राप्य पालयेयमतन्द्रितः

mama bāhusahasraṃ tu paśyantāṃ sainikā raṇevikrameṇa mahīṃ kṛtsnāṃ jayeyaṃ vipulavratatāṃ ca dharmeṇa saṃprāpya pālayeyamatandritaḥ

चतुर्थं तु वरं याचे त्वामहं द्विजसत्तमतं ममानुग्रहकृते दातुमर्हस्यनिन्दितअनुशासन्तु मां सन्तो मिथ्यावृत्तं तदाश्रयम्

caturthaṃ tu varaṃ yāce tvāmahaṃ dvijasattamataṃ mamānugrahakṛte dātumarhasyaninditaanuśāsantu māṃ santo mithyāvṛttaṃ tadāśrayam

इत्युक्तः स द्विजः प्राह तथास्त्विति नराधिपम्एवं समभवंस्तस्य वरास्ते दीप्ततेजसः

ityuktaḥ sa dvijaḥ prāha tathāstviti narādhipamevaṃ samabhavaṃstasya varāste dīptatejasaḥ

ततः स रथमास्थाय ज्वलनार्कसमद्युतिःअब्रवीद्वीर्यसंमोहात्को न्वस्ति सदृशो मयावीर्यधैर्ययशःशौचैर्विक्रमेणौजसापि वा

tataḥ sa rathamāsthāya jvalanārkasamadyutiḥabravīdvīryasaṃmohātko nvasti sadṛśo mayāvīryadhairyayaśaḥśaucairvikrameṇaujasāpi vā

तद्वाक्यान्ते चान्तरिक्षे वागुवाचाशरीरिणीन त्वं मूढ विजानीषे ब्राह्मणं क्षत्रियाद्वरम्सहितो ब्राह्मणेनेह क्षत्रियो रक्षति प्रजाः

tadvākyānte cāntarikṣe vāguvācāśarīriṇīna tvaṃ mūḍha vijānīṣe brāhmaṇaṃ kṣatriyādvaramsahito brāhmaṇeneha kṣatriyo rakṣati prajāḥ

अर्जुन उवाच · arjuna uvāca

कुर्यां भूतानि तुष्टोऽहं क्रुद्धो नाशं तथा नयेकर्मणा मनसा वाचा न मत्तोऽस्ति वरो द्विजः

kuryāṃ bhūtāni tuṣṭo'haṃ kruddho nāśaṃ tathā nayekarmaṇā manasā vācā na matto'sti varo dvijaḥ

पूर्वो ब्रह्मोत्तरो वादो द्वितीयः क्षत्रियोत्तरःत्वयोक्तौ यौ तु तौ हेतू विशेषस्त्वत्र दृश्यते

pūrvo brahmottaro vādo dvitīyaḥ kṣatriyottaraḥtvayoktau yau tu tau hetū viśeṣastvatra dṛśyate

ब्राह्मणाः संश्रिताः क्षत्रं न क्षत्रं ब्राह्मणाश्रितम्श्रितान्ब्रह्मोपधा विप्राः खादन्ति क्षत्रियान्भुवि

brāhmaṇāḥ saṃśritāḥ kṣatraṃ na kṣatraṃ brāhmaṇāśritamśritānbrahmopadhā viprāḥ khādanti kṣatriyānbhuvi

क्षत्रियेष्वाश्रितो धर्मः प्रजानां परिपालनम्क्षत्राद्वृत्तिर्ब्राह्मणानां तैः कथं ब्राह्मणो वरः

kṣatriyeṣvāśrito dharmaḥ prajānāṃ paripālanamkṣatrādvṛttirbrāhmaṇānāṃ taiḥ kathaṃ brāhmaṇo varaḥ

सर्वभूतप्रधानांस्तान्भैक्षवृत्तीनहं सदाआत्मसंभावितान्विप्रान्स्थापयाम्यात्मनो वशे

sarvabhūtapradhānāṃstānbhaikṣavṛttīnahaṃ sadāātmasaṃbhāvitānviprānsthāpayāmyātmano vaśe

कथितं ह्यनया सत्यं गायत्र्या कन्यया दिविविजेष्याम्यवशान्सर्वान्ब्राह्मणांश्चर्मवाससः

kathitaṃ hyanayā satyaṃ gāyatryā kanyayā divivijeṣyāmyavaśānsarvānbrāhmaṇāṃścarmavāsasaḥ

न च मां च्यावयेद्राष्ट्रात्त्रिषु लोकेषु कश्चनदेवो वा मानुषो वापि तस्माज्ज्येष्ठो द्विजादहम्

na ca māṃ cyāvayedrāṣṭrāttriṣu lokeṣu kaścanadevo vā mānuṣo vāpi tasmājjyeṣṭho dvijādaham

अद्य ब्रह्मोत्तरं लोकं करिष्ये क्षत्रियोत्तरम्न हि मे संयुगे कश्चित्सोढुमुत्सहते बलम्

adya brahmottaraṃ lokaṃ kariṣye kṣatriyottaramna hi me saṃyuge kaścitsoḍhumutsahate balam

अर्जुनस्य वचः श्रुत्वा वित्रस्ताभून्निशाचरीअथैनमन्तरिक्षस्थस्ततो वायुरभाषत

arjunasya vacaḥ śrutvā vitrastābhūnniśācarīathainamantarikṣasthastato vāyurabhāṣata

त्यजैनं कलुषं भावं ब्राह्मणेभ्यो नमस्कुरुएतेषां कुर्वतः पापं राष्ट्रक्षोभो हि ते भवेत्

tyajainaṃ kaluṣaṃ bhāvaṃ brāhmaṇebhyo namaskurueteṣāṃ kurvataḥ pāpaṃ rāṣṭrakṣobho hi te bhavet

अथ वा त्वां महीपाल शमयिष्यन्ति वै द्विजाःनिरसिष्यन्ति वा राष्ट्राद्धतोत्साहं महाबलाः

atha vā tvāṃ mahīpāla śamayiṣyanti vai dvijāḥnirasiṣyanti vā rāṣṭrāddhatotsāhaṃ mahābalāḥ

तं राजा कस्त्वमित्याह ततस्तं प्राह मारुतःवायुर्वै देवदूतोऽस्मि हितं त्वां प्रब्रवीम्यहम्

taṃ rājā kastvamityāha tatastaṃ prāha mārutaḥvāyurvai devadūto'smi hitaṃ tvāṃ prabravīmyaham

अर्जुन उवाच · arjuna uvāca

अहो त्वयाद्य विप्रेषु भक्तिरागः प्रदर्शितःयादृशं पृथिवी भूतं तादृशं ब्रूहि वै द्विजम्

aho tvayādya vipreṣu bhaktirāgaḥ pradarśitaḥyādṛśaṃ pṛthivī bhūtaṃ tādṛśaṃ brūhi vai dvijam

वायोर्वा सदृशं किंचिद्ब्रूहि त्वं ब्राह्मणोत्तमम्अपां वै सदृशं ब्रूहि सूर्यस्य नभसोऽपि वा

vāyorvā sadṛśaṃ kiṃcidbrūhi tvaṃ brāhmaṇottamamapāṃ vai sadṛśaṃ brūhi sūryasya nabhaso'pi vā