Valmiki Ramayana · 22 verses
Read this chapter as a bookतत् श्रुत्वा वचनम् तस्य स्नेह पर्याकुलाक्षरम् ।समन्युः कौशिको वाक्यम् प्रति उवाच महीपतिम्॥
tat śrutvā vacanam tasya sneha paryākulākṣaram |samanyuḥ kauśiko vākyam prati uvāca mahīpatim ||
पूर्वम् अर्थम् प्रति श्रुत्य प्रतिज्ञाम् हातुम् इच्छसि ।राघवाणाम् अयुक्तोऽयम् कुलस्य अस्य विपर्ययः॥
pūrvam artham prati śrutya pratijñām hātum icchasi |rāghavāṇām ayukto'yam kulasya asya viparyayaḥ ||
यद् इदम् ते क्षमम् राजन् गमिष्यामि यथा आगतम् ।मिथ्या प्रतिज्ञः काकुत्स्थ सुखी भव सु हृद् वृतः॥
yad idam te kṣamam rājan gamiṣyāmi yathā āgatam |mithyā pratijñaḥ kākutstha sukhī bhava su hṛd vṛtaḥ ||
तस्य रोष परीतस्य विश्वामित्रस्य धीमतः ।चचाल वसुधा कृत्स्ना देवानाम् च भयम्॥
tasya roṣa parītasya viśvāmitrasya dhīmataḥ |cacāla vasudhā kṛtsnā devānām ca bhayam ||
त्रस्त रूपम् तु विज्ञाय जगत्सर्वम् महान् ऋषिः ।नृपतिम् सुव्रतो धीरो वसिष्ठो वाक्यम् अब्रवीत्॥
trasta rūpam tu vijñāya jagatsarvam mahān ṛṣiḥ |nṛpatim suvrato dhīro vasiṣṭho vākyam abravīt ||
इक्ष्वाकूणाम् कुले जातः साक्षात् धर्म इव अपरः ।धृतिमान् सुव्रतः श्रीमान् न धर्मम् हातुम् अर्हसि॥
ikṣvākūṇām kule jātaḥ sākṣāt dharma iva aparaḥ |dhṛtimān suvrataḥ śrīmān na dharmam hātum arhasi ||
त्रिषु लोकेषु विख्यातो धर्मात्मा इति राघव ।स्व धर्मम् प्रतिपद्यस्व न अधर्मम् वोढुम् अर्हसि॥
triṣu lokeṣu vikhyāto dharmātmā iti rāghava |sva dharmam pratipadyasva na adharmam voḍhum arhasi ||
प्रति श्रुत्य करिष्ये इति उक्तम् वाक्यम् अकुर्वतः ।इष्टापूर्त वधो भूयात् तस्मात् रामम् विसर्जय॥
prati śrutya kariṣye iti uktam vākyam akurvataḥ |iṣṭāpūrta vadho bhūyāt tasmāt rāmam visarjaya ||
कृतास्त्रम् अकृतास्त्रम् वा न एवम् शक्ष्यन्ति राक्षसाः ।गुप्तम् कुइशिक पुत्रेण ज्वलनेन अमृतम् यथा॥
kṛtāstram akṛtāstram vā na evam śakṣyanti rākṣasāḥ |guptam kuiśika putreṇa jvalanena amṛtam yathā ||
एष विग्रहवान् धर्म एष वीर्यवताम् वरः ।एष विद्य अधिको लोके तपसः च परायणम्॥
eṣa vigrahavān dharma eṣa vīryavatām varaḥ |eṣa vidya adhiko loke tapasaḥ ca parāyaṇam ||
एषो अस्त्रान् विविधान् वेत्ति त्रैलोक्ये स चराचरे ।न एनम् अन्यः पुमान् वेत्ति न च वेत्स्यन्ति केचन॥
eṣo astrān vividhān vetti trailokye sa carācare |na enam anyaḥ pumān vetti na ca vetsyanti kecana ||
न देवा न ऋषयः के चित् न अमरा न च राक्षसाः ।गन्धर्व यक्ष प्रवराः स किन्नर महोरगाः॥
na devā na ṛṣayaḥ ke cit na amarā na ca rākṣasāḥ |gandharva yakṣa pravarāḥ sa kinnara mahoragāḥ ||
सर्व अस्त्राणि कृशाश्वस्य पुत्राः परम धार्मिकाः ।कौशिकाय पुरा दत्ता यदा राज्यम् प्रशासति॥
sarva astrāṇi kṛśāśvasya putrāḥ parama dhārmikāḥ |kauśikāya purā dattā yadā rājyam praśāsati ||
ते अपि पुत्रा कृशाश्वस्य प्रजापति सुता सुताः ।न एक रूपा महावीर्या दीप्तिमंतो जयावहाः॥
te api putrā kṛśāśvasya prajāpati sutā sutāḥ |na eka rūpā mahāvīryā dīptimaṃto jayāvahāḥ ||
जया च सुप्रभा च एव दक्ष कन्ये सुमध्यमे ।ते सूते अस्त्र शस्त्राणि शतम् परम भास्वरम्॥
jayā ca suprabhā ca eva dakṣa kanye sumadhyame |te sūte astra śastrāṇi śatam parama bhāsvaram ||
पंचाशतम् सुतान् लेभे जया लब्ध वरा वरान् ।वधायासुरसैन्यानामप्रमेयानरूपिणः - यद्वा -वधाय असुर सैन्यानाम् अप्रमेयान् अरूपिणः॥
paṃcāśatam sutān lebhe jayā labdha varā varān |vadhāyāsurasainyānāmaprameyānarūpiṇaḥ - yadvā -vadhāya asura sainyānām aprameyān arūpiṇaḥ ||
सुप्रभा अजनयत् च अपि पुत्रान् पंचाशतम् पुनः ।संहारान् नाम दुर्धर्षान् दुराक्रामान् बलीयसः॥
suprabhā ajanayat ca api putrān paṃcāśatam punaḥ |saṃhārān nāma durdharṣān durākrāmān balīyasaḥ ||
तानि च अस्त्राणि वेत्ति एष यथावत् कुशिक आत्मजः ।अपूर्वाणाम् च जनने शक्तो भूयः च धर्मवित्॥
tāni ca astrāṇi vetti eṣa yathāvat kuśika ātmajaḥ |apūrvāṇām ca janane śakto bhūyaḥ ca dharmavit ||
तेन अस्य मुनि मुख्यस्य धर्मज्ञस्य महात्मनः ।न किंचिद् अस्ति अविदितम् भूतम् भव्यम् च राघव॥
tena asya muni mukhyasya dharmajñasya mahātmanaḥ |na kiṃcid asti aviditam bhūtam bhavyam ca rāghava ||
एवम् वीर्यो महातेजा विश्वामित्रो महा यशाः ।न राम गमने राजन् संशयम् गन्तुम् अर्हसि॥
evam vīryo mahātejā viśvāmitro mahā yaśāḥ |na rāma gamane rājan saṃśayam gantum arhasi ||
तेषाम् निग्रहणे शक्तः स्वयम् च कुशिकात्मजः ।तव पुत्र हितार्थाय त्वाम् उपेत्य अभि याचते॥
teṣām nigrahaṇe śaktaḥ svayam ca kuśikātmajaḥ |tava putra hitārthāya tvām upetya abhi yācate ||
इति मुनि वचनात् प्रसन्न चित्तोरघु वृषभः च मुमोद पार्थिव अग्र्यः ।गमनम् अभिरुरोच राघवस्यप्रथित यशाः कुशिक आत्मजाय बुध्या॥
iti muni vacanāt prasanna cittoraghu vṛṣabhaḥ ca mumoda pārthiva agryaḥ |gamanam abhiruroca rāghavasyaprathita yaśāḥ kuśika ātmajāya budhyā ||