Kanda.Sarga 4.16

ताम् एवम् ब्रुवतीम् ताराम् ताराधिप निभ आननाम् ।वाली निर्भर्त्सयामास वचनम् च इदम् अब्रवीत्॥

tām evam bruvatīm tārām tārādhipa nibha ānanām |vālī nirbhartsayāmāsa vacanam ca idam abravīt ||

गर्जतो अस्य च सुसंरब्धम् भ्रातुः शत्रोर् विशेषतः ।मर्षयिष्यामि केन कारणेन वरानने॥

garjato asya ca susaṃrabdham bhrātuḥ śatror viśeṣataḥ |marṣayiṣyāmi kena kāraṇena varānane ||

अधर्षितानाम् शूराणाम् समरेषु अनिवर्तिनाम् ।धर्षणाम् अर्षणम् भीरु मरणात् अतिरिच्यते॥

adharṣitānām śūrāṇām samareṣu anivartinām |dharṣaṇām arṣaṇam bhīru maraṇāt atiricyate ||

सोढुम् न च समर्थो अहम् युद्ध कामस्य संयुगे ।सुग्रीवस्य च संरंभम् हीन ग्रीवस्य गर्जतम्॥

soḍhum na ca samartho aham yuddha kāmasya saṃyuge |sugrīvasya ca saṃraṃbham hīna grīvasya garjatam ||

न च कार्यो विषादः ते राघवम् प्रति मत् कृते ।धर्मज्ञः च कृतज्ञः च कथम् पापम् करिष्यति॥

na ca kāryo viṣādaḥ te rāghavam prati mat kṛte |dharmajñaḥ ca kṛtajñaḥ ca katham pāpam kariṣyati ||

निवर्तस्व सह स्त्रीभिः कथम् भूयो अनुगच्छसि ।सौहृदम् दर्शितम् तावत् मयि भक्तिः त्वया कृता॥

nivartasva saha strībhiḥ katham bhūyo anugacchasi |sauhṛdam darśitam tāvat mayi bhaktiḥ tvayā kṛtā ||

प्रति योत्स्यामि अहम् गत्वा सुग्रीवम् जहि संभ्रमम् ।दर्पम् च अस्य विनेष्यामि न च प्राणैर् वियोक्ष्यते॥

prati yotsyāmi aham gatvā sugrīvam jahi saṃbhramam |darpam ca asya vineṣyāmi na ca prāṇair viyokṣyate ||

अहम् हि अजि स्थितस्य अस्य करिष्यामि यत् ईप्सितम् ।वृक्षैः मुष्टि प्रहारैः च पीडितः प्रति यास्यति॥

aham hi aji sthitasya asya kariṣyāmi yat īpsitam |vṛkṣaiḥ muṣṭi prahāraiḥ ca pīḍitaḥ prati yāsyati ||

न मे गर्वितम् आयस्तम् सहिष्यति दुरात्मवान् ।कृतम् तारे सहायत्वम् दर्शितम् सौहृदम् मयि॥

na me garvitam āyastam sahiṣyati durātmavān |kṛtam tāre sahāyatvam darśitam sauhṛdam mayi ||

शापिता असि मम प्राणैः निवर्तस्व जनेन च ।अलम् जित्वा निवर्तिष्ये तम् अहम् भ्रातरम् रणे॥

śāpitā asi mama prāṇaiḥ nivartasva janena ca |alam jitvā nivartiṣye tam aham bhrātaram raṇe ||

तम् तु तारा परिष्वज्य वालिनम् प्रिय वादिनी ।चकार रुदती मन्दम् दक्षिणा सा प्रदक्षिणम्॥

tam tu tārā pariṣvajya vālinam priya vādinī |cakāra rudatī mandam dakṣiṇā sā pradakṣiṇam ||

ततः स्वस्त्ययनम् कृत्वा मंत्रवित् विजय एषिणी ।अंतःपुरम् सह स्त्रीभिः प्रविष्टा शोक मोहिता॥

tataḥ svastyayanam kṛtvā maṃtravit vijaya eṣiṇī |aṃtaḥpuram saha strībhiḥ praviṣṭā śoka mohitā ||

प्रविष्टायाम् तु तारायाम् सह स्त्रीभिः स्वम् आलयम् ।नगर्या निर्ययौ क्रुद्धो महा सर्प इव श्वसन्॥

praviṣṭāyām tu tārāyām saha strībhiḥ svam ālayam |nagaryā niryayau kruddho mahā sarpa iva śvasan ||

स निःश्वस्य महारोषो वाली परम वेगवान् ।सर्वतः चारयन् दृष्टिम् शत्रु दर्शन कांक्षया॥

sa niḥśvasya mahāroṣo vālī parama vegavān |sarvataḥ cārayan dṛṣṭim śatru darśana kāṃkṣayā ||

स ददर्श ततः श्रीमान् सुग्रीवम् हेम पिङ्गलम् ।सुसंवीतम् अवष्टब्धम् दीप्यमानम् इव अनलम्॥

sa dadarśa tataḥ śrīmān sugrīvam hema piṅgalam |susaṃvītam avaṣṭabdham dīpyamānam iva analam ||

तम् स दृष्ट्वा महाबाहुः सुग्रीवम् पर्यवस्थितम् ।गाढम् परिदधे वासो वाली परम कोपिनः॥

tam sa dṛṣṭvā mahābāhuḥ sugrīvam paryavasthitam |gāḍham paridadhe vāso vālī parama kopinaḥ ||

स वाली गाढ संवीतो मुष्टिम् उद्यम्य वीर्यवान् ।सुग्रीवम् एव अभिमुखो ययौ योद्धुम् कृत क्षणः॥

sa vālī gāḍha saṃvīto muṣṭim udyamya vīryavān |sugrīvam eva abhimukho yayau yoddhum kṛta kṣaṇaḥ ||

श्लिष्टम् मुष्टिम् समुद्यम्य संरब्धतरम् आगतः ।सुग्रीवो अपि समुद्दिश्य वालिनम् हेम मालिनम्॥

śliṣṭam muṣṭim samudyamya saṃrabdhataram āgataḥ |sugrīvo api samuddiśya vālinam hema mālinam ||

तम् वाली क्रोध ताम्राक्षः सुग्रीवम् रण कोविदम् ।आपतंतम् महा वेगम् इदम् वचनम् अब्रवीत्॥

tam vālī krodha tāmrākṣaḥ sugrīvam raṇa kovidam |āpataṃtam mahā vegam idam vacanam abravīt ||

एष मुष्टिर् महान् बद्धो गाढः सुनियत अंगुलिः ।मया वेग विमुक्तः ते प्राणान् आदाय यास्यति॥

eṣa muṣṭir mahān baddho gāḍhaḥ suniyata aṃguliḥ |mayā vega vimuktaḥ te prāṇān ādāya yāsyati ||

एवम् उक्तः तु सुग्रीवः क्रुद्धो वालिनम् अब्रवीत् ।तव च एष हरन् प्राणान् मुष्टिः पततु मूर्धनि॥

evam uktaḥ tu sugrīvaḥ kruddho vālinam abravīt |tava ca eṣa haran prāṇān muṣṭiḥ patatu mūrdhani ||

ताडितः तेन तम् क्रुद्धः समभिक्रम्य वेगतः ।अभवत् शोणित उद्गारी सापीड इव पर्वतः॥

tāḍitaḥ tena tam kruddhaḥ samabhikramya vegataḥ |abhavat śoṇita udgārī sāpīḍa iva parvataḥ ||

सुग्रीवेण तु निःशंकम् सालम् उत्पाट्य तेजसा ।गात्रेषु अभिहतो वाली वज्रेण इव महा गिरिः॥

sugrīveṇa tu niḥśaṃkam sālam utpāṭya tejasā |gātreṣu abhihato vālī vajreṇa iva mahā giriḥ ||

स तु वृक्षेण निर्भग्नः साल ताडन विह्वलः ।गुरु भार भर आक्रान्ता नौः ससार्था इव सागरे॥

sa tu vṛkṣeṇa nirbhagnaḥ sāla tāḍana vihvalaḥ |guru bhāra bhara ākrāntā nauḥ sasārthā iva sāgare ||

तौ भीम बल विक्रान्तौ सुपर्ण सम वेगिनौ ।प्रयुद्धौ घोर वपुषौ चन्द्र सूर्यौ इव अंबरे॥

tau bhīma bala vikrāntau suparṇa sama veginau |prayuddhau ghora vapuṣau candra sūryau iva aṃbare ||

परस्परम् अमित्र घ्नौ च्छिद्र अन्वेषण तत्परौ ।ततो अवर्धत वाली तु बल वीर्य समन्वितः॥

parasparam amitra ghnau cchidra anveṣaṇa tatparau |tato avardhata vālī tu bala vīrya samanvitaḥ ||

सूर्य पुत्रो महावीर्यः सुग्रीवः परिहीयत ।वालिना भग्न दर्पः तु सुग्रीवो मन्द विक्रमः॥

sūrya putro mahāvīryaḥ sugrīvaḥ parihīyata |vālinā bhagna darpaḥ tu sugrīvo manda vikramaḥ ||

वालिनम् प्रति सामर्षो दर्शयामास राघवम् ।वृक्षैः स शाखैः शिखरैः वज्र कोटि निभैः नखैः॥

vālinam prati sāmarṣo darśayāmāsa rāghavam |vṛkṣaiḥ sa śākhaiḥ śikharaiḥ vajra koṭi nibhaiḥ nakhaiḥ ||

मुष्टिभिः जानुभिः पद्भिः बाहुभिः च पुनः पुनः ।तयोः युद्द्धम् अभूत् घोरम् वृत्र वासवोः इव॥

muṣṭibhiḥ jānubhiḥ padbhiḥ bāhubhiḥ ca punaḥ punaḥ |tayoḥ yudddham abhūt ghoram vṛtra vāsavoḥ iva ||

तौ शोणितात्कौ युध्येताम् वानारौ वन् चारिणौ ।मेघौ इव महा शब्दैः तर्जमानौ परस्परम्॥

tau śoṇitātkau yudhyetām vānārau van cāriṇau |meghau iva mahā śabdaiḥ tarjamānau parasparam ||

हीयमानम् अथ अपश्यत् सुग्रीवम् वानरेश्वरम् ।प्रेक्षमाणम् दिशः च एव राघवः स मुहुर् मुहुर्॥

hīyamānam atha apaśyat sugrīvam vānareśvaram |prekṣamāṇam diśaḥ ca eva rāghavaḥ sa muhur muhur ||

ततो रामो महातेजा आर्तम् दृष्ट्वा हरीश्वरम् ।स शरम् वीक्षते वीरो वालिनो वध कांक्षया॥

tato rāmo mahātejā ārtam dṛṣṭvā harīśvaram |sa śaram vīkṣate vīro vālino vadha kāṃkṣayā ||

ततो धनुषि संधाय शरम् आशी विष उपमम् ।पूरयामास तत् चापम् काल चक्रम् इव अन्तकः॥

tato dhanuṣi saṃdhāya śaram āśī viṣa upamam |pūrayāmāsa tat cāpam kāla cakram iva antakaḥ ||

तस्य ज्यातल घोषेण त्रस्ताः पत्ररथेश्वराः ।प्रदुद्रुवुर् मृगाः च एव युगांत इव मोहिताः॥

tasya jyātala ghoṣeṇa trastāḥ patraratheśvarāḥ |pradudruvur mṛgāḥ ca eva yugāṃta iva mohitāḥ ||

मुक्तस्तु वज्र निर्घोषः प्रदीप्त अशनि संनिभः ।राघवेण महा बाणो वालि वक्षसि पातितः॥

muktastu vajra nirghoṣaḥ pradīpta aśani saṃnibhaḥ |rāghaveṇa mahā bāṇo vāli vakṣasi pātitaḥ ||

ततः तेन महातेजा वीर्य युक्तः कपीश्वरः ।वेगेन अभिहतो वाली निपपात मही तले॥

tataḥ tena mahātejā vīrya yuktaḥ kapīśvaraḥ |vegena abhihato vālī nipapāta mahī tale ||

इन्द्र ध्वज इव उद्धूत पौर्ण मास्याम् महीतले ।अश्वयुक् समये मासि गत सत्त्वो विचेतनः ।बाष्प संरुद्ध कण्ठस्तु वाली च आर्त स्वरः शनैः॥

indra dhvaja iva uddhūta paurṇa māsyām mahītale |aśvayuk samaye māsi gata sattvo vicetanaḥ |bāṣpa saṃruddha kaṇṭhastu vālī ca ārta svaraḥ śanaiḥ ||

नरोत्तमः काल युगांतकोपमम् शरोत्तमम् कांचन रूप्यभूषितम् ।ससर्ज दीप्तम् तम् अमित्र मर्दनम् स धूममग्निम् मुखतो यथा हरः॥

narottamaḥ kāla yugāṃtakopamam śarottamam kāṃcana rūpyabhūṣitam |sasarja dīptam tam amitra mardanam sa dhūmamagnim mukhato yathā haraḥ ||

अथ उक्षितः शोणित तोय विस्रवैःसुपुष्पित अशोक इव अचलोद्गतः ।विचेतनो वासव सूनुर् आहवेप्रभ्रञ्शित इन्द्र ध्वजवत् क्षितिम् गतः॥

atha ukṣitaḥ śoṇita toya visravaiḥsupuṣpita aśoka iva acalodgataḥ |vicetano vāsava sūnur āhaveprabhrañśita indra dhvajavat kṣitim gataḥ ||