Kanda.Sarga 5.58

ततस्तस्य गिरेः शृङ्गे महेन्द्रस्य महाबलाः ।हनुमत्प्रमुखाः प्रीतिं हरयो जग्मुरुत्तमाम्॥

tatastasya gireḥ śṛṅge mahendrasya mahābalāḥ |hanumatpramukhāḥ prītiṃ harayo jagmuruttamām ||

तं ततः प्रीतिसंहृष्टः प्रीतिमन्तं महाकपिम् ।जाम्बवान् कार्यवृत्तान्तमष्टच्छदनिलात्मजम्॥

taṃ tataḥ prītisaṃhṛṣṭaḥ prītimantaṃ mahākapim |jāmbavān kāryavṛttāntamaṣṭacchadanilātmajam ||

कथं दृष्टा त्वया देवी कथं वा तत्र वर्तते ।तस्यां वा स कथंवृत्तः क्रूरकर्मा दशाननः॥

kathaṃ dṛṣṭā tvayā devī kathaṃ vā tatra vartate |tasyāṃ vā sa kathaṃvṛttaḥ krūrakarmā daśānanaḥ ||

तत्त्वतः सर्वमेतन्नः प्रबूहि त्वं महाकपे ।श्रुतार्थाश्चिन्तयिष्यामो भूयः कार्यविनिश्चयम्॥

tattvataḥ sarvametannaḥ prabūhi tvaṃ mahākape |śrutārthāścintayiṣyāmo bhūyaḥ kāryaviniścayam ||

यश्चार्थस्तत्र वक्तव्यो गतैरस्माभिरात्मवान् ।रक्षितव्यं च यत्तत्र तद्भवान् व्याकरोतु नः॥

yaścārthastatra vaktavyo gatairasmābhirātmavān |rakṣitavyaṃ ca yattatra tadbhavān vyākarotu naḥ ||

स नियुक्तस्ततस्तेन संप्रहृष्टतनूरुहः ।प्रणम्य शिरसा देव्यै सीतायै प्रत्यभाषत॥

sa niyuktastatastena saṃprahṛṣṭatanūruhaḥ |praṇamya śirasā devyai sītāyai pratyabhāṣata ||

प्रत्यक्षमेव भवतां महेन्द्राग्रात् खमाप्लुतः ।उदधेर्दक्षिणं पारं कांक्षमाणः समाहितः॥

pratyakṣameva bhavatāṃ mahendrāgrāt khamāplutaḥ |udadherdakṣiṇaṃ pāraṃ kāṃkṣamāṇaḥ samāhitaḥ ||

गच्छतश्च हि मे घोरं विघ्नरूपमिवाभवत् ।काञ्चनं शिखरं दिव्यं पश्यामि सुमनोहरम्॥

gacchataśca hi me ghoraṃ vighnarūpamivābhavat |kāñcanaṃ śikharaṃ divyaṃ paśyāmi sumanoharam ||

स्थितं पन्थानमावृत्य मेने विघ्नं च तं नगम्॥

sthitaṃ panthānamāvṛtya mene vighnaṃ ca taṃ nagam ||

उपसङ्गम्य तं दिव्यं काञ्चनं नगसत्तमम् ।कृता मे मनसा बुद्धिर्भेत्तव्यो ऽयं मयेति च॥

upasaṅgamya taṃ divyaṃ kāñcanaṃ nagasattamam |kṛtā me manasā buddhirbhettavyo 'yaṃ mayeti ca ||

प्रहतं च मया तस्य लांगूलेन महागिरेः ।शिखरं सूर्यसङ्काशं व्यशीर्यत सहस्रधा ॥ ५.५८.११॥

prahataṃ ca mayā tasya lāṃgūlena mahāgireḥ |śikharaṃ sūryasaṅkāśaṃ vyaśīryata sahasradhā || 5.58.11 ||

व्यवसायं च तं बुद्ध्वा स होवाच महागिरिः ।पुत्रेति मधुरां वाणीं मनः प्रह्लादयन्निव॥

vyavasāyaṃ ca taṃ buddhvā sa hovāca mahāgiriḥ |putreti madhurāṃ vāṇīṃ manaḥ prahlādayanniva ||

पितृव्यं चापि मां विद्धि सखायं मातरिश्वनः ।मैनाकमिति विख्यातं निवसन्तं महोदधौ॥

pitṛvyaṃ cāpi māṃ viddhi sakhāyaṃ mātariśvanaḥ |mainākamiti vikhyātaṃ nivasantaṃ mahodadhau ||

पक्षवन्तः पुरा पुत्र बभूवुः पर्वतोत्तमाः ।छन्दतः पृथिवीं चेरुर्बाधमानाः समन्ततः॥

pakṣavantaḥ purā putra babhūvuḥ parvatottamāḥ |chandataḥ pṛthivīṃ cerurbādhamānāḥ samantataḥ ||

श्रुत्वा नगानां चरितं महेन्द्रः पाकशासनः ।चिच्छेद भगवान् पक्षान् वज्रेणैषां सहस्रशः॥

śrutvā nagānāṃ caritaṃ mahendraḥ pākaśāsanaḥ |ciccheda bhagavān pakṣān vajreṇaiṣāṃ sahasraśaḥ ||

अहं तु मोक्षितस्तस्मात्तव पित्रा महात्मना ।मारुतेन तदा वत्स प्रक्षिप्तो ऽस्मि महार्णवे॥

ahaṃ tu mokṣitastasmāttava pitrā mahātmanā |mārutena tadā vatsa prakṣipto 'smi mahārṇave ||

रामस्य च मया साह्ये वर्तितव्यमरिन्दम ।रामो धर्मभृतां श्रेष्ठो महेन्द्रसमविक्रमः॥

rāmasya ca mayā sāhye vartitavyamarindama |rāmo dharmabhṛtāṃ śreṣṭho mahendrasamavikramaḥ ||

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य मैनाकस्य महात्मनः ।कार्यमावेद्य तु गिरेरुद्यतं च मनो मम॥

etacchrutvā vacastasya mainākasya mahātmanaḥ |kāryamāvedya tu girerudyataṃ ca mano mama ||

तेन चाहमनुज्ञातो मैनाकेन महात्मना ।स चाप्यन्तर्हितः शैलो मानुषेण वपुष्मता ।शरीरेण महाशैलः शैलेन च महोदधौ॥

tena cāhamanujñāto mainākena mahātmanā |sa cāpyantarhitaḥ śailo mānuṣeṇa vapuṣmatā |śarīreṇa mahāśailaḥ śailena ca mahodadhau ||

उत्तमं जवमास्थाय शेषं पन्थानमास्थितः ।ततो ऽहं सुचिरं कालं वेगेनाभ्यगमं पथि॥

uttamaṃ javamāsthāya śeṣaṃ panthānamāsthitaḥ |tato 'haṃ suciraṃ kālaṃ vegenābhyagamaṃ pathi ||

ततः पश्याम्यहं देवीं सुरसां नागमातरम् ।समुद्रमध्ये सा देवी वचनं मामभाषत॥

tataḥ paśyāmyahaṃ devīṃ surasāṃ nāgamātaram |samudramadhye sā devī vacanaṃ māmabhāṣata ||

मम भक्षः प्रदिष्टस्त्वममरैर्हरिसत्तम ।अतस्त्वां भक्षयिष्यामि विहितस्त्वं चिरस्य मे॥

mama bhakṣaḥ pradiṣṭastvamamarairharisattama |atastvāṃ bhakṣayiṣyāmi vihitastvaṃ cirasya me ||

एवमुक्तः सुरसया प्राञ्जलिः प्रणतः स्थितः ।विवर्णवदनो भूत्वा वाक्यं चेदमुदीरयम्॥

evamuktaḥ surasayā prāñjaliḥ praṇataḥ sthitaḥ |vivarṇavadano bhūtvā vākyaṃ cedamudīrayam ||

रामो दाशरथिः श्रीमान् प्रविष्टो दण्डकावनम् ।लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया च परन्तपः॥

rāmo dāśarathiḥ śrīmān praviṣṭo daṇḍakāvanam |lakṣmaṇena saha bhrātrā sītayā ca parantapaḥ ||

तस्य सीता हृता भार्या रावणेन दुरात्मना ।तस्याः सकाशं दूतो ऽहं गमिष्ये रामशासनात्॥

tasya sītā hṛtā bhāryā rāvaṇena durātmanā |tasyāḥ sakāśaṃ dūto 'haṃ gamiṣye rāmaśāsanāt ||

कर्तुमर्हसि रामस्य साहाय्यं विषये सती ।अथवा मैथिलीं दृष्ट्वा रामं चाक्लिष्टकारिणम्॥

kartumarhasi rāmasya sāhāyyaṃ viṣaye satī |athavā maithilīṃ dṛṣṭvā rāmaṃ cākliṣṭakāriṇam ||

आगमिष्यामि ते वक्त्रं सत्यं प्रतिश्रृणोमि ते॥

āgamiṣyāmi te vaktraṃ satyaṃ pratiśrṛṇomi te ||

एवमुक्ता मया सा तु सुरसा कामरूपिणी ।अब्रवीन्नातिवर्तेत कश्चिदेष वरो मम॥

evamuktā mayā sā tu surasā kāmarūpiṇī |abravīnnātivarteta kaścideṣa varo mama ||

एवमुक्तः सुरसया दशयोजनमायतः ।ततो ऽर्धगुणविस्तारो बभूवाहं क्षणेन तु ।मत्प्रमाणानुरूपं च व्यादितं तु मुखं तया॥

evamuktaḥ surasayā daśayojanamāyataḥ |tato 'rdhaguṇavistāro babhūvāhaṃ kṣaṇena tu |matpramāṇānurūpaṃ ca vyāditaṃ tu mukhaṃ tayā ||

तद्दृष्ट्वा व्यादितं चास्यं ह्रस्वं ह्यकरवं वपुः ।तस्मिन् मुहूर्ते च पुनर्बभूवाङ्गुष्ठमात्रकः॥

taddṛṣṭvā vyāditaṃ cāsyaṃ hrasvaṃ hyakaravaṃ vapuḥ |tasmin muhūrte ca punarbabhūvāṅguṣṭhamātrakaḥ ||

अभिपत्याशु तद्वक्रं निर्गतो ऽहं ततः क्षणात् ।अब्रवीत् सुरसा देवी स्वेन रूपेण मां पुनः॥

abhipatyāśu tadvakraṃ nirgato 'haṃ tataḥ kṣaṇāt |abravīt surasā devī svena rūpeṇa māṃ punaḥ ||

अर्थसिद्ध्यै हरिश्रेष्ठ गच्छ सौम्य यथासुखम् ।समानय च वैदेहीं राघवेण महात्मना ।सुखी भव महाबाहो प्रीता ऽस्मि तव वानर॥

arthasiddhyai hariśreṣṭha gaccha saumya yathāsukham |samānaya ca vaidehīṃ rāghaveṇa mahātmanā |sukhī bhava mahābāho prītā 'smi tava vānara ||

ततो ऽहं साधु साध्वीति सर्वभूतैः प्रशंसितः॥

tato 'haṃ sādhu sādhvīti sarvabhūtaiḥ praśaṃsitaḥ ||

वैदेहीं राघवेण महात्मना ।ततो ऽन्तरिक्षं विपुलं प्लुतो ऽहं गरुडो यथा ।छाया मे निगृहीता च न च पश्यामि किंचन॥

vaidehīṃ rāghaveṇa mahātmanā |tato 'ntarikṣaṃ vipulaṃ pluto 'haṃ garuḍo yathā |chāyā me nigṛhītā ca na ca paśyāmi kiṃcana ||

सो ऽहं विगतवेगस्तु दिशो दश विलोकयन् ।न किंचित्तत्र पश्यामि येन मे ऽपहृता गतिः॥

so 'haṃ vigatavegastu diśo daśa vilokayan |na kiṃcittatra paśyāmi yena me 'pahṛtā gatiḥ ||

ततो मे बुद्धिरुत्पन्ना किं नाम गगने मम ।ईदृशो विघ्न उत्पन्नो रूपं यत्र न दृश्यते॥

tato me buddhirutpannā kiṃ nāma gagane mama |īdṛśo vighna utpanno rūpaṃ yatra na dṛśyate ||

अधोभागे न मे दृष्टिः शोचता पातिता मया ।ततो ऽद्राक्षमहं भीमां राक्षसीं सलिलेशयाम्॥

adhobhāge na me dṛṣṭiḥ śocatā pātitā mayā |tato 'drākṣamahaṃ bhīmāṃ rākṣasīṃ salileśayām ||

प्रहस्य च महानादमुक्तो ऽहं भीमया तया ।अवस्थितमसम्भ्रान्तमिदं वाक्यमशोभनम्॥

prahasya ca mahānādamukto 'haṃ bhīmayā tayā |avasthitamasambhrāntamidaṃ vākyamaśobhanam ||

क्वासि यन्ता महाकाय क्षुधिताया ममेप्सितः ।भक्षः प्रीणय मे देहं चिरमाहारवर्जितम्॥

kvāsi yantā mahākāya kṣudhitāyā mamepsitaḥ |bhakṣaḥ prīṇaya me dehaṃ ciramāhāravarjitam ||

बाढमित्येव तां वाणीं प्रत्यगृह्णामहं ततः ।आस्य प्रमाणादधिकं तस्याः कायमपूरयम् ।तस्याश्चास्यं महद्भीमं वर्धते मम भक्षणे॥

bāḍhamityeva tāṃ vāṇīṃ pratyagṛhṇāmahaṃ tataḥ |āsya pramāṇādadhikaṃ tasyāḥ kāyamapūrayam |tasyāścāsyaṃ mahadbhīmaṃ vardhate mama bhakṣaṇe ||

न च मां साधु बुबुधे मम वा निकृतं कृतम्॥

na ca māṃ sādhu bubudhe mama vā nikṛtaṃ kṛtam ||

ततो ऽहं विपुलं रूपं संक्षिप्य निमिषान्तरात् ।तस्या हृदयमादाय प्रपतामि नभःस्थलम्॥

tato 'haṃ vipulaṃ rūpaṃ saṃkṣipya nimiṣāntarāt |tasyā hṛdayamādāya prapatāmi nabhaḥsthalam ||

सा विसृष्टभुजा भीमा पपात लवणाम्भसि ।मया पर्वतसङ्काशा निकृत्तहृदया सती॥

sā visṛṣṭabhujā bhīmā papāta lavaṇāmbhasi |mayā parvatasaṅkāśā nikṛttahṛdayā satī ||

श्रृणोमि खगतानां च सिद्धानां चारणैः सह ।राक्षसी सिंहिका भीमा क्षिप्रं हनुमता हता॥

śrṛṇomi khagatānāṃ ca siddhānāṃ cāraṇaiḥ saha |rākṣasī siṃhikā bhīmā kṣipraṃ hanumatā hatā ||

तां हत्वा पुनरेवाहं कृत्यमात्ययिकं स्मरन् ।गत्वा चाहं महाध्वानं पश्यामि नगमण्डितम्॥

tāṃ hatvā punarevāhaṃ kṛtyamātyayikaṃ smaran |gatvā cāhaṃ mahādhvānaṃ paśyāmi nagamaṇḍitam ||

दक्षिणं तीरमुदधेर्लङ्का यत्र च सा पुरी ।अस्तं दिनकरे याते रक्षसां निलयं पुरम् ।प्रविष्टो ऽहमविज्ञातो रक्षोभि र्भीमविक्रमैः॥

dakṣiṇaṃ tīramudadherlaṅkā yatra ca sā purī |astaṃ dinakare yāte rakṣasāṃ nilayaṃ puram |praviṣṭo 'hamavijñāto rakṣobhi rbhīmavikramaiḥ ||

तत्र प्रविशतश्चापि कल्पान्तघनसन्निभा ।अट्टहासं विमुञ्चन्ती नारी काप्युत्थिता पुरः॥

tatra praviśataścāpi kalpāntaghanasannibhā |aṭṭahāsaṃ vimuñcantī nārī kāpyutthitā puraḥ ||

जिघांसन्तीं ततस्तां तु ज्वलदग्निशिरोरुहाम् ।सव्यमुष्टिप्रहारेण पराजित्य सुभैरवाम्॥

jighāṃsantīṃ tatastāṃ tu jvaladagniśiroruhām |savyamuṣṭiprahāreṇa parājitya subhairavām ||

प्रदोषकाले प्रविशं भीतया ऽहं तयोदितः ।अहं लङ्कापुरी वीर निर्जिता विक्रमेण ते॥

pradoṣakāle praviśaṃ bhītayā 'haṃ tayoditaḥ |ahaṃ laṅkāpurī vīra nirjitā vikrameṇa te ||

यस्मात्तस्माद्विजेतासि सर्व रक्षांस्यशेषतः॥

yasmāttasmādvijetāsi sarva rakṣāṃsyaśeṣataḥ ||

तत्राहं सर्वरात्रं तु विचिन्वन् जनकात्मजाम् ।रावणान्तःपुरगतो न चापश्यं सुमध्यमाम्॥

tatrāhaṃ sarvarātraṃ tu vicinvan janakātmajām |rāvaṇāntaḥpuragato na cāpaśyaṃ sumadhyamām ||

ततः सीतामपश्यंस्तु रावणस्य निवेशने ।शोकसागरमासाद्य न पारमुपलक्षये॥

tataḥ sītāmapaśyaṃstu rāvaṇasya niveśane |śokasāgaramāsādya na pāramupalakṣaye ||

शोचता च मया दृष्टं प्राकारेण समावृतम् ।काञ्चनेन विकृष्टेन गृहोपवनमुत्तमम्॥

śocatā ca mayā dṛṣṭaṃ prākāreṇa samāvṛtam |kāñcanena vikṛṣṭena gṛhopavanamuttamam ||

स प्राकारमवप्लुत्य पश्यामि बहुपादपम्॥

sa prākāramavaplutya paśyāmi bahupādapam ||

अशोकवनिकामध्ये शिंशुपापादपो महान् ।तमारुह्य च पश्यामि काञ्चनं कदलीवनम्॥

aśokavanikāmadhye śiṃśupāpādapo mahān |tamāruhya ca paśyāmi kāñcanaṃ kadalīvanam ||

अदूरे शिंशुपावृक्षात् पश्यामि वरवर्णिनीम् ।श्यामां कमलपत्राक्षीमुपवासकृशाननाम्॥

adūre śiṃśupāvṛkṣāt paśyāmi varavarṇinīm |śyāmāṃ kamalapatrākṣīmupavāsakṛśānanām ||

तदेकवासःसंवीतां रजोध्वस्तशिरोरुहाम् ।शोकसन्तापदीनाङ्गीं सीतां भर्तृहिते स्थिताम्॥

tadekavāsaḥsaṃvītāṃ rajodhvastaśiroruhām |śokasantāpadīnāṅgīṃ sītāṃ bhartṛhite sthitām ||

राक्षसीभिर्विरूपाभिः क्रूराभिरभिसंवृताम् ।मांसशोणितभक्षाभिर्व्याघ्रीभिर्हरिणीमिव॥

rākṣasībhirvirūpābhiḥ krūrābhirabhisaṃvṛtām |māṃsaśoṇitabhakṣābhirvyāghrībhirhariṇīmiva ||

सामया राक्षसीमध्ये तर्ज्यमाना मुहुर्मुहुः ।एकवेणीधरा दीना भर्तृचिन्तापरायणा॥

sāmayā rākṣasīmadhye tarjyamānā muhurmuhuḥ |ekaveṇīdharā dīnā bhartṛcintāparāyaṇā ||

भूमिशय्या विवर्णाङ्गी पझिनीव हिमागमे ।रावणाद्विनिवृत्तार्था मर्तव्यकृतनिश्चया ।कथंचिन्मृगशावाक्षी तूर्णमासादिता मया॥

bhūmiśayyā vivarṇāṅgī pajhinīva himāgame |rāvaṇādvinivṛttārthā martavyakṛtaniścayā |kathaṃcinmṛgaśāvākṣī tūrṇamāsāditā mayā ||

तां दृष्ट्वा तादृशीं नारीं रामपत्नीं यशस्विनीम् ।तत्रैव शिंशुपावृक्षे पश्यन्नहमवस्थितः॥

tāṃ dṛṣṭvā tādṛśīṃ nārīṃ rāmapatnīṃ yaśasvinīm |tatraiva śiṃśupāvṛkṣe paśyannahamavasthitaḥ ||

ततो हलहलाशब्दं काञ्चीनूपुरमिश्रितम् ।शृणोम्यधिकगम्भीरं रावणस्य निवेशने॥

tato halahalāśabdaṃ kāñcīnūpuramiśritam |śṛṇomyadhikagambhīraṃ rāvaṇasya niveśane ||

ततो ऽहं परमोद्विग्नः स्वं रूपं प्रतिसंहरन् ।अहं तु शिंशुपावृक्षे पक्षीव गहने स्थितः॥

tato 'haṃ paramodvignaḥ svaṃ rūpaṃ pratisaṃharan |ahaṃ tu śiṃśupāvṛkṣe pakṣīva gahane sthitaḥ ||

ततो रावणदाराश्च रावणश्च महाबलः ।तं देशं समनुप्राप्त यत्र सीता ऽभवत् स्थिता॥

tato rāvaṇadārāśca rāvaṇaśca mahābalaḥ |taṃ deśaṃ samanuprāpta yatra sītā 'bhavat sthitā ||

तद् दृष्ट्वा ऽथ वरारोहा सीता रक्षोमहाबलम् ।सङ्कुच्योरू स्तनौ पीनौ बाहुभ्यां परिरभ्य च॥

tad dṛṣṭvā 'tha varārohā sītā rakṣomahābalam |saṅkucyorū stanau pīnau bāhubhyāṃ parirabhya ca ||

वित्रस्तां परमोद्विग्नां वीक्षमाणां ततस्ततः ।त्राणं किंचिदपश्यन्तीं वेपमानां तपस्विनीम्॥

vitrastāṃ paramodvignāṃ vīkṣamāṇāṃ tatastataḥ |trāṇaṃ kiṃcidapaśyantīṃ vepamānāṃ tapasvinīm ||

तामुवाच दशग्रीवः सीतां परमदुःखिताम् ।अवाक्छिराः प्रपतितो बहुमन्यस्व मामिति॥

tāmuvāca daśagrīvaḥ sītāṃ paramaduḥkhitām |avākchirāḥ prapatito bahumanyasva māmiti ||

यदि चेत्त्वं तु दर्पान्मां नाभिनन्दसि गर्विते ।द्वौ मासावन्तरं सीते पास्यामि रुधिरं तव॥

yadi cettvaṃ tu darpānmāṃ nābhinandasi garvite |dvau māsāvantaraṃ sīte pāsyāmi rudhiraṃ tava ||

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य रावणस्य दुरात्मनः ।उवाच परमक्रुद्धा सीता वचनमुत्तमम्॥

etacchrutvā vacastasya rāvaṇasya durātmanaḥ |uvāca paramakruddhā sītā vacanamuttamam ||

राक्षसाधम रामस्य भार्यममिततेजसः ।इक्ष्वाकुकुलनाथस्य स्नुषां दशरथस्य च ।अवाच्यं वदतो जिह्वा कथं न पतिता तव॥

rākṣasādhama rāmasya bhāryamamitatejasaḥ |ikṣvākukulanāthasya snuṣāṃ daśarathasya ca |avācyaṃ vadato jihvā kathaṃ na patitā tava ||

किंचिद्वीर्यं तवानार्य यो मां भर्तुरसन्निधौ ।अपहृत्यागतः पाप तेनादृष्टो महात्मना॥

kiṃcidvīryaṃ tavānārya yo māṃ bharturasannidhau |apahṛtyāgataḥ pāpa tenādṛṣṭo mahātmanā ||

न त्वं रामस्य सदृशो दास्ये ऽप्यस्य न युज्यसे ।यज्ञीयः सत्यवादी च रणश्लाघी च राघवः॥

na tvaṃ rāmasya sadṛśo dāsye 'pyasya na yujyase |yajñīyaḥ satyavādī ca raṇaślāghī ca rāghavaḥ ||

जानक्या परुषं वाक्यमेवमुक्तो दशाननः ।जज्वाल सहसा कोपच्चितास्थ इव पावकः॥

jānakyā paruṣaṃ vākyamevamukto daśānanaḥ |jajvāla sahasā kopaccitāstha iva pāvakaḥ ||

विवर्त्य नयने क्रूरे मुष्टिमुद्यम्य दक्षिणम् ।मैथिलीं हन्तुमारब्धः स्त्रीभिर्हा हा कृतं तदा॥

vivartya nayane krūre muṣṭimudyamya dakṣiṇam |maithilīṃ hantumārabdhaḥ strībhirhā hā kṛtaṃ tadā ||

स्त्रीणां मध्यात् समुत्पत्य तस्य भार्या दुरात्मनः ।वरा मण्डोदरी नाम तया स प्रतिषेधितः॥

strīṇāṃ madhyāt samutpatya tasya bhāryā durātmanaḥ |varā maṇḍodarī nāma tayā sa pratiṣedhitaḥ ||

उक्तश्च मधुरां वाणीं तया स मदानार्दितः ।सीतया तव किं कार्यं महेन्द्रसमविक्रम॥

uktaśca madhurāṃ vāṇīṃ tayā sa madānārditaḥ |sītayā tava kiṃ kāryaṃ mahendrasamavikrama ||

देवगन्दर्वकान्याभिर्यक्षकन्याभिरेव च ।सार्धं प्रभो रमस्वेह सीतया किं करिष्यसि॥

devagandarvakānyābhiryakṣakanyābhireva ca |sārdhaṃ prabho ramasveha sītayā kiṃ kariṣyasi ||

ततस्ताभिः समेताभिर्नारीभिः स महाबलः ।प्रसाद्य सहसा नीतो भवनं स्वं निशाचरः॥

tatastābhiḥ sametābhirnārībhiḥ sa mahābalaḥ |prasādya sahasā nīto bhavanaṃ svaṃ niśācaraḥ ||

याते तस्मिन् दशग्रीवे राक्षस्यो विकृताननाः ।सीतां निर्भर्त्सयामासुर्वाक्यैः क्रूरैः सुदारुणैः॥

yāte tasmin daśagrīve rākṣasyo vikṛtānanāḥ |sītāṃ nirbhartsayāmāsurvākyaiḥ krūraiḥ sudāruṇaiḥ ||

तृणवद्भाषितं तासां गणयामास जानकी ।गर्जितं च तदा तासां सीतां प्राप्य निरर्थकम्॥

tṛṇavadbhāṣitaṃ tāsāṃ gaṇayāmāsa jānakī |garjitaṃ ca tadā tāsāṃ sītāṃ prāpya nirarthakam ||

वृथागर्जितनिश्चेष्टा राक्षस्यः पिशिताशनाः ।रावणाय शशंसुस्ताः सीताध्यवसितं महत्॥

vṛthāgarjitaniśceṣṭā rākṣasyaḥ piśitāśanāḥ |rāvaṇāya śaśaṃsustāḥ sītādhyavasitaṃ mahat ||

ततस्ताः सहिताः सर्वा विहताशा निरुद्यमाः ।परिक्षिप्य समन्तात्तां निद्रावशमुपागताः॥

tatastāḥ sahitāḥ sarvā vihatāśā nirudyamāḥ |parikṣipya samantāttāṃ nidrāvaśamupāgatāḥ ||

तासु चैव प्रसुप्तासु सीता भर्तृहिते रता ।विलप्य करुणं दीना प्रशुशोच सुदुःखिता॥

tāsu caiva prasuptāsu sītā bhartṛhite ratā |vilapya karuṇaṃ dīnā praśuśoca suduḥkhitā ||

तासां मध्यात् समुत्थाय त्रिजटा वाक्यमब्रवीत् ।आत्मानं खादत क्षिप्रं न सीता विनशिष्यति॥

tāsāṃ madhyāt samutthāya trijaṭā vākyamabravīt |ātmānaṃ khādata kṣipraṃ na sītā vinaśiṣyati ||

जनकस्यात्मजा साध्वी स्नुषा दशरथस्य च ।स्वप्नो ह्यद्य मया दृष्टो दारुणो रोमहर्षणः॥

janakasyātmajā sādhvī snuṣā daśarathasya ca |svapno hyadya mayā dṛṣṭo dāruṇo romaharṣaṇaḥ ||

रक्षसां च विनाशाय भर्तुरस्या जयाय च॥

rakṣasāṃ ca vināśāya bharturasyā jayāya ca ||

अलमस्मात् परित्रातुं राघवाद्राक्षसीगणम् ।अभियाचाम वैदेहीमेतद्धि मम रोचते॥

alamasmāt paritrātuṃ rāghavādrākṣasīgaṇam |abhiyācāma vaidehīmetaddhi mama rocate ||

यस्या ह्येवंविधः स्वप्नो दुःखितायाः प्रदृश्यते ।सा दुःखैर्विविधैर्मुक्ता सुखमाप्नोत्यनुत्तमम्॥

yasyā hyevaṃvidhaḥ svapno duḥkhitāyāḥ pradṛśyate |sā duḥkhairvividhairmuktā sukhamāpnotyanuttamam ||

प्रणिपातप्रसन्ना हि मैथिली जनकात्मजा॥

praṇipātaprasannā hi maithilī janakātmajā ||

ततः सा ह्रीमती बाला भर्तुर्विजयहर्षिता ।अवोचद्यदि तत्तथ्यं भवेयं शरणं हि वः॥

tataḥ sā hrīmatī bālā bharturvijayaharṣitā |avocadyadi tattathyaṃ bhaveyaṃ śaraṇaṃ hi vaḥ ||

तां चाहं तादृशीं दृष्ट्वा सीताया दारुणां दशाम् ।चिन्तयामास विक्रान्तो न च मे निर्वृतं मनः॥

tāṃ cāhaṃ tādṛśīṃ dṛṣṭvā sītāyā dāruṇāṃ daśām |cintayāmāsa vikrānto na ca me nirvṛtaṃ manaḥ ||

सम्भाषणाथ च मया जानक्याश्चिन्तितो विधिः ।इक्ष्वाकूणां हि वशस्तु ततो मम पुरस्कृतः॥

sambhāṣaṇātha ca mayā jānakyāścintito vidhiḥ |ikṣvākūṇāṃ hi vaśastu tato mama puraskṛtaḥ ||

श्रुत्वा तु गदितां वाचं राजर्षिगणपूजिताम् ।प्रत्यभाषत मां देवी बाष्पैः पिहितलोचना॥

śrutvā tu gaditāṃ vācaṃ rājarṣigaṇapūjitām |pratyabhāṣata māṃ devī bāṣpaiḥ pihitalocanā ||

कस्त्वं केन कथं चेह प्राप्तो वानरपुङ्गव ।का च रामेण ते प्रीतिस्तन्मे शंसितुमर्हसि॥

kastvaṃ kena kathaṃ ceha prāpto vānarapuṅgava |kā ca rāmeṇa te prītistanme śaṃsitumarhasi ||

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा ह्यहमप्यब्रवं वचः ।देवि रामस्य भर्तुस्ते सहायो भीमविक्रमः ।सुग्रीवो नाम विक्रान्तो वानरेन्द्रो महाबलः॥

tasyāstadvacanaṃ śrutvā hyahamapyabravaṃ vacaḥ |devi rāmasya bhartuste sahāyo bhīmavikramaḥ |sugrīvo nāma vikrānto vānarendro mahābalaḥ ||

तस्य मां विद्धि भृत्यं त्वं हनुमन्तमिहागतम् ।भर्त्रा ऽहं प्रेषितस्तुभ्यं रामेणाक्लिष्टकर्मणा॥

tasya māṃ viddhi bhṛtyaṃ tvaṃ hanumantamihāgatam |bhartrā 'haṃ preṣitastubhyaṃ rāmeṇākliṣṭakarmaṇā ||

इदं च पुरुषव्याघ्रः श्रीमान् दाशरथिः स्वयम् ।अङ्गुलीयमभिज्ञानमदात्तुभ्यं यशस्विनि॥

idaṃ ca puruṣavyāghraḥ śrīmān dāśarathiḥ svayam |aṅgulīyamabhijñānamadāttubhyaṃ yaśasvini ||

तदिच्छामि त्वया ऽ ऽज्ञप्तं देवि किं करवाण्यहम् ।रामलक्ष्मणयोः पार्श्वं नयामि त्वां किमुत्तरम्॥

tadicchāmi tvayā ' 'jñaptaṃ devi kiṃ karavāṇyaham |rāmalakṣmaṇayoḥ pārśvaṃ nayāmi tvāṃ kimuttaram ||

एतच्छ्रुत्वा विदित्वा च सीता जनकनन्दिनी ।आह रावणमुत्साद्य राघवो मां नयत्विति॥

etacchrutvā viditvā ca sītā janakanandinī |āha rāvaṇamutsādya rāghavo māṃ nayatviti ||

प्रणम्य शिरसा देवीमहमार्यामनिन्दिताम् ।राघवस्य मनोह्लादमभिज्ञानमयाचिषम्॥

praṇamya śirasā devīmahamāryāmaninditām |rāghavasya manohlādamabhijñānamayāciṣam ||

अथ मामब्रवीत् सीता गृह्यतामयमुत्तमः ।मणिर्येन महाबाहू रामस्त्वां बहुमन्यते॥

atha māmabravīt sītā gṛhyatāmayamuttamaḥ |maṇiryena mahābāhū rāmastvāṃ bahumanyate ||

इत्यक्त्वा तु वरारोहा मणिप्रवरमद्भुतम् ।प्रायच्छत् परमोद्विग्ना वाचा मां संदिदेश ह॥

ityaktvā tu varārohā maṇipravaramadbhutam |prāyacchat paramodvignā vācā māṃ saṃdideśa ha ||

ततस्तस्यै प्रणम्याहं राजपुत्र्यैः समाहितः ।प्रदक्षिणं परिक्राममिहाभ्युद्गतमानसः॥

tatastasyai praṇamyāhaṃ rājaputryaiḥ samāhitaḥ |pradakṣiṇaṃ parikrāmamihābhyudgatamānasaḥ ||

उत्तरं पुनरेवेदं निश्चित्य मनसा तया ।हनुमन् मम वृत्तान्तं वक्तुमर्हसि राघवे॥

uttaraṃ punarevedaṃ niścitya manasā tayā |hanuman mama vṛttāntaṃ vaktumarhasi rāghave ||

यथा श्रुत्वैव नचिरात्तावुभौ रामलक्ष्मणौ ।सुग्रीवसहितौ वीरावुपेयातां तथा कुरु॥

yathā śrutvaiva nacirāttāvubhau rāmalakṣmaṇau |sugrīvasahitau vīrāvupeyātāṃ tathā kuru ||

यद्यन्यथा भवेदेतद्द्वौ मासौ जीवितं मम ।न मां द्रक्ष्यति काकुत्स्थो म्रिये सा ऽहमनाथवत्॥

yadyanyathā bhavedetaddvau māsau jīvitaṃ mama |na māṃ drakṣyati kākutstho mriye sā 'hamanāthavat ||

तच्छ्रुत्वा करुणं वाक्यं क्रोधो मामभ्यवर्तत ।उत्तरं च मया दृष्टं कार्यशेषमनन्तरम्॥

tacchrutvā karuṇaṃ vākyaṃ krodho māmabhyavartata |uttaraṃ ca mayā dṛṣṭaṃ kāryaśeṣamanantaram ||

ततो ऽवर्धत मे कायस्तदा पर्वतसन्निभः ।युद्धकाङ्क्षी वनं तच्च विनाशयितुमारभे॥

tato 'vardhata me kāyastadā parvatasannibhaḥ |yuddhakāṅkṣī vanaṃ tacca vināśayitumārabhe ||

तद्भग्नं वनषण्डं तु भ्रान्तत्रस्तमृगद्विजम् ।प्रतिबुद्धा निरीक्षन्ते राक्षस्यो विकृताननाः॥

tadbhagnaṃ vanaṣaṇḍaṃ tu bhrāntatrastamṛgadvijam |pratibuddhā nirīkṣante rākṣasyo vikṛtānanāḥ ||

मां च दृष्ट्वा वने तस्मिन् समागम्य ततस्ततः ।ताः समभ्यागताः क्षिप्रं रावणायाचचक्षिरे॥

māṃ ca dṛṣṭvā vane tasmin samāgamya tatastataḥ |tāḥ samabhyāgatāḥ kṣipraṃ rāvaṇāyācacakṣire ||

राजन् वनमिदं दुर्गं तव भग्नं दुरात्मना ।वानरेण ह्यविज्ञाय तव वीर्यं महाबल॥

rājan vanamidaṃ durgaṃ tava bhagnaṃ durātmanā |vānareṇa hyavijñāya tava vīryaṃ mahābala ||

दुर्बुद्धेस्तस्य राजेन्द्र तव विप्रियकारिणः ।वधमाज्ञापय क्षिप्रं यथा ऽसौ विलयं व्रजेत्॥

durbuddhestasya rājendra tava vipriyakāriṇaḥ |vadhamājñāpaya kṣipraṃ yathā 'sau vilayaṃ vrajet ||

तच्छ्रुत्वा राक्षसेन्द्रेण विसृष्टा भृशदुर्जयाः ।राक्षसाः किङ्करा नाम रावणस्य मनोनुगाः॥

tacchrutvā rākṣasendreṇa visṛṣṭā bhṛśadurjayāḥ |rākṣasāḥ kiṅkarā nāma rāvaṇasya manonugāḥ ||

तेषामशीतिसाहस्रं शूलमुद्गरपाणिनाम् ।मया तस्मिन् वनोद्देशे परिघेण निषूदितम्॥

teṣāmaśītisāhasraṃ śūlamudgarapāṇinām |mayā tasmin vanoddeśe parigheṇa niṣūditam ||

तेषां तु हतशेषा ये ते गत्वा लघुविक्रमाः ।निहतं च महत्सैन्यं रावणायाचचक्षिरे॥

teṣāṃ tu hataśeṣā ye te gatvā laghuvikramāḥ |nihataṃ ca mahatsainyaṃ rāvaṇāyācacakṣire ||

ततो मे बुद्धिरुत्पन्ना चैत्यप्रासादमाक्रमम् ।तत्रस्थान् राक्षसान् हत्वा शतं स्तम्भेन वै पुनः ।ललामभूतो लङ्कायाः स वै विध्वंसितो मया॥

tato me buddhirutpannā caityaprāsādamākramam |tatrasthān rākṣasān hatvā śataṃ stambhena vai punaḥ |lalāmabhūto laṅkāyāḥ sa vai vidhvaṃsito mayā ||

ततः प्रहस्तस्य सुतं जम्बुमालिनमादिशत् ।राक्षसैर्बहुभिः सार्धं घोररूपैर्भयानकैः॥

tataḥ prahastasya sutaṃ jambumālinamādiśat |rākṣasairbahubhiḥ sārdhaṃ ghorarūpairbhayānakaiḥ ||

तमहं बलसम्पन्नं राक्षसं रणकोविदम् ।परिघेणातिघोरेण सूदयामि सहानुगम् ॥ ५.५८.११८॥

tamahaṃ balasampannaṃ rākṣasaṃ raṇakovidam |parigheṇātighoreṇa sūdayāmi sahānugam || 5.58.118 ||

तच्छ्रुत्वा राक्षसेन्द्रस्तु मन्त्रिपुत्रान् महाबलान् ॥ ५.५८.११९ ॥म् ॥ ५.५८.११८॥

tacchrutvā rākṣasendrastu mantriputrān mahābalān || 5.58.119 ||m || 5.58.118 ||

पदातिबलसम्पन्नान् प्रेषयामास रावणः ।परिघेणैव तान् सर्वान्नयामि यमसादनम् ॥ ५.५८.१२०॥

padātibalasampannān preṣayāmāsa rāvaṇaḥ |parigheṇaiva tān sarvānnayāmi yamasādanam || 5.58.120 ||

मन्त्रिपुत्रान् हताञ्छ्रुत्वा समरे लघुविक्रमान् ।पञ्च सेनाग्रगाञ्छूरान् प्रेषयमास रावणः॥

mantriputrān hatāñchrutvā samare laghuvikramān |pañca senāgragāñchūrān preṣayamāsa rāvaṇaḥ ||

तानहं सहसैन्यान् वै सर्वानेवाभ्यसूदयम् ।ततः पुनर्दशग्रीवः पुत्रमक्षं महाबलम्॥

tānahaṃ sahasainyān vai sarvānevābhyasūdayam |tataḥ punardaśagrīvaḥ putramakṣaṃ mahābalam ||

बहुभी राक्षसैः सार्धं प्रेषयामास रावणः ।तं तु मन्दोदरीपुत्रं कुमारं रणपण्डितम्॥

bahubhī rākṣasaiḥ sārdhaṃ preṣayāmāsa rāvaṇaḥ |taṃ tu mandodarīputraṃ kumāraṃ raṇapaṇḍitam ||

सहसा खं समुत्क्रान्तं पादयोश्च गृहीतवान् ।चर्मासिनं शतगुणं भ्रामयित्वा व्यपेषयम् ।तमक्षमागतं भग्नं निशम्य स दशाननः॥

sahasā khaṃ samutkrāntaṃ pādayośca gṛhītavān |carmāsinaṃ śataguṇaṃ bhrāmayitvā vyapeṣayam |tamakṣamāgataṃ bhagnaṃ niśamya sa daśānanaḥ ||

तत इन्द्रजितं नाम द्वितीयं रावणः सुतम् ।व्यादिदेश सुसंक्रुद्धो बलिनं युद्धदुर्मदम्॥

tata indrajitaṃ nāma dvitīyaṃ rāvaṇaḥ sutam |vyādideśa susaṃkruddho balinaṃ yuddhadurmadam ||

तच्चाप्यहं बलं सर्वं तं च राक्षसपुङ्गवम् ।नष्टौजसं रणे कृत्वा परं हर्षमुपागमम्॥

taccāpyahaṃ balaṃ sarvaṃ taṃ ca rākṣasapuṅgavam |naṣṭaujasaṃ raṇe kṛtvā paraṃ harṣamupāgamam ||

महतापि महाबाहुः प्रत्ययेन महाबलः ।प्रेषितो रावणेनैव सह वीरैर्मदोत्कटैः॥

mahatāpi mahābāhuḥ pratyayena mahābalaḥ |preṣito rāvaṇenaiva saha vīrairmadotkaṭaiḥ ||

सो ऽविषह्यं हि मां बुद्ध्वा स्वबलं चावमर्दितम् ।ब्राह्मेणास्त्रेण स तु मां प्राबध्नाच्चातिवेगितः॥

so 'viṣahyaṃ hi māṃ buddhvā svabalaṃ cāvamarditam |brāhmeṇāstreṇa sa tu māṃ prābadhnāccātivegitaḥ ||

रज्जुभिश्चाभिबध्नन्ति ततो मां तत्र राक्षसाः ।रावणस्य समीपं च गृहीत्वा मामुपानयन्॥

rajjubhiścābhibadhnanti tato māṃ tatra rākṣasāḥ |rāvaṇasya samīpaṃ ca gṛhītvā māmupānayan ||

दृष्ट्वा सम्भाषितश्चाहं रावणेन दुरात्मना ।पृष्टश्च लङ्कागमनं राक्षसानां च तं वधम्॥

dṛṣṭvā sambhāṣitaścāhaṃ rāvaṇena durātmanā |pṛṣṭaśca laṅkāgamanaṃ rākṣasānāṃ ca taṃ vadham ||

तत्सर्वं च मया तत्र सीतार्थमिति जल्पितम्॥

tatsarvaṃ ca mayā tatra sītārthamiti jalpitam ||

अस्याहं दर्शनाकांक्षी प्राप्तस्त्वद्भवनं विभो ।मारुतस्यौरसः पुत्रो वानरो हनुमानहम्॥

asyāhaṃ darśanākāṃkṣī prāptastvadbhavanaṃ vibho |mārutasyaurasaḥ putro vānaro hanumānaham ||

रामदूतं च मां विद्धि सुग्रीवसचिवं कपिम् ।सो ऽहं दूत्येन रामस्य त्वत्सकाशमिहागतः॥

rāmadūtaṃ ca māṃ viddhi sugrīvasacivaṃ kapim |so 'haṃ dūtyena rāmasya tvatsakāśamihāgataḥ ||

सुग्रीवश्च महातेजाः स त्वां कुशलमब्रवीत् ।धर्मार्थकामसहितं हितं पथ्यमुवाच च॥

sugrīvaśca mahātejāḥ sa tvāṃ kuśalamabravīt |dharmārthakāmasahitaṃ hitaṃ pathyamuvāca ca ||

वसतो ऋश्यमूके मे पर्वते विपुलद्रुमे ।राघवो रणविक्रान्तो मित्रत्वं समुपागतः॥

vasato ṛśyamūke me parvate vipuladrume |rāghavo raṇavikrānto mitratvaṃ samupāgataḥ ||

तेन मे कथितं राज्ञा भार्या मे रक्षसा हृता ।तत्र साहाय्यमस्माकं कार्यं सर्वात्मना त्वया॥

tena me kathitaṃ rājñā bhāryā me rakṣasā hṛtā |tatra sāhāyyamasmākaṃ kāryaṃ sarvātmanā tvayā ||

मया च कथितं तस्मै वालिनश्च वधं प्रति ।तत्र साहाय्यहेतोर्मे समयं कर्तुमर्हसि॥

mayā ca kathitaṃ tasmai vālinaśca vadhaṃ prati |tatra sāhāyyahetorme samayaṃ kartumarhasi ||

वालिना हृतराज्येन सुग्रीवेण महाप्रभुः ।चक्रे ऽग्निसाक्षिकं सख्यं राघवः सहलक्ष्मणः॥

vālinā hṛtarājyena sugrīveṇa mahāprabhuḥ |cakre 'gnisākṣikaṃ sakhyaṃ rāghavaḥ sahalakṣmaṇaḥ ||

तेन वालिनमुत्पाट्य शरेणैकेन संयुगे ।वानराणां महाराजः कृतः स प्लवता प्रभुः॥

tena vālinamutpāṭya śareṇaikena saṃyuge |vānarāṇāṃ mahārājaḥ kṛtaḥ sa plavatā prabhuḥ ||

तस्य साहाय्यमस्माभिः कार्यं सर्वात्मना त्विह ।तेन प्रस्थापितस्तुभ्यं समीपमिह धर्मतः ।क्षिप्रमानीयतां सीता दीयतां राघवाय च॥

tasya sāhāyyamasmābhiḥ kāryaṃ sarvātmanā tviha |tena prasthāpitastubhyaṃ samīpamiha dharmataḥ |kṣipramānīyatāṃ sītā dīyatāṃ rāghavāya ca ||

यावन्न हरयो वीरा विधमन्ति बलं तव॥

yāvanna harayo vīrā vidhamanti balaṃ tava ||

तेन प्रस्थापितस्तुभ्यं समीपमिह धर्मतः ।वानराणां प्रभावो हि न केन विदितः पुरा ।देवतानां सकाशं च ये गच्छन्ति निमन्त्रिताः॥

tena prasthāpitastubhyaṃ samīpamiha dharmataḥ |vānarāṇāṃ prabhāvo hi na kena viditaḥ purā |devatānāṃ sakāśaṃ ca ye gacchanti nimantritāḥ ||

इति वानरराजस्त्वामाहेत्यभिहितो मया ।मामैक्षत ततः क्रुद्धश्चक्षुषा प्रदहन्निव॥

iti vānararājastvāmāhetyabhihito mayā |māmaikṣata tataḥ kruddhaścakṣuṣā pradahanniva ||

तेन वध्यो ऽहमाज्ञप्तो रक्षसा रौद्रकर्मणा ।मत्प्रभावमविज्ञाय रावणेन दुरात्मना॥

tena vadhyo 'hamājñapto rakṣasā raudrakarmaṇā |matprabhāvamavijñāya rāvaṇena durātmanā ||

ततो विभीषणो नाम तस्य भ्राता महामतिः ।तेन राक्षसराजो ऽसौ याचितो मम कारणात्॥

tato vibhīṣaṇo nāma tasya bhrātā mahāmatiḥ |tena rākṣasarājo 'sau yācito mama kāraṇāt ||

नैवं राक्षसशार्दूल त्यज्यतामेष निश्चयः ।राजशास्त्रव्यपेतो हि मार्गः संसेव्यते त्वया॥

naivaṃ rākṣasaśārdūla tyajyatāmeṣa niścayaḥ |rājaśāstravyapeto hi mārgaḥ saṃsevyate tvayā ||

दूतवध्या न दृष्टा हि राजशास्त्रेषु राक्षस ।दूतेन वेदितव्यं च यथार्थं हितवादिना॥

dūtavadhyā na dṛṣṭā hi rājaśāstreṣu rākṣasa |dūtena veditavyaṃ ca yathārthaṃ hitavādinā ||

सुमहत्यपराधे ऽपि दूतस्यातुलविक्रम ।विरूपकरणं दृष्टं न वधो ऽस्तीति शास्त्रतः॥

sumahatyaparādhe 'pi dūtasyātulavikrama |virūpakaraṇaṃ dṛṣṭaṃ na vadho 'stīti śāstrataḥ ||

विभीषणेनैवमुक्तो रावणः संदिदेश तान् ।राक्षसानेतदेवास्य लाङ्गूलं दह्यतामिति॥

vibhīṣaṇenaivamukto rāvaṇaḥ saṃdideśa tān |rākṣasānetadevāsya lāṅgūlaṃ dahyatāmiti ||

ततस्तस्य वचः श्रुत्वा पुच्छं समन्ततः ।वेष्टितं शणवल्कैश्च जीर्णैः कार्पासजैः पटैः॥

tatastasya vacaḥ śrutvā pucchaṃ samantataḥ |veṣṭitaṃ śaṇavalkaiśca jīrṇaiḥ kārpāsajaiḥ paṭaiḥ ||

राक्षसाः सिद्धसन्नाहास्ततस्ते चण्डविक्रमाः ।तदा ऽदह्यन्त मे पुच्छं निघ्नन्तः काष्ठमुष्टिभिः ।बद्धस्य बहुभिः पाशैर्यन्त्रितस्य च राक्षसैः॥

rākṣasāḥ siddhasannāhāstataste caṇḍavikramāḥ |tadā 'dahyanta me pucchaṃ nighnantaḥ kāṣṭhamuṣṭibhiḥ |baddhasya bahubhiḥ pāśairyantritasya ca rākṣasaiḥ ||

ततस्ते राक्षसाः शूरा बद्धं मामग्निसंवृतम् ।अघोषयन् राजमार्गे नगरद्वारमागताः ॥ ५.५८.१५२ ॥ः ।ततो ऽहं सुमहद्रूपं संक्षिप्य पुनरात्मनः॥

tataste rākṣasāḥ śūrā baddhaṃ māmagnisaṃvṛtam |aghoṣayan rājamārge nagaradvāramāgatāḥ || 5.58.152 ||ḥ |tato 'haṃ sumahadrūpaṃ saṃkṣipya punarātmanaḥ ||

राजमार्गे नगरद्वारमागताः॥

rājamārge nagaradvāramāgatāḥ ||

ः ।विमोचयित्वा तं बन्धं प्रकृतिस्थः स्थितः पुनः ।आयसं परिघं गृह्य तानि रक्षांस्यसूदयम् ।ततस्तन्नगरद्वारं वेगेनाप्लुतवानहम्॥

ḥ |vimocayitvā taṃ bandhaṃ prakṛtisthaḥ sthitaḥ punaḥ |āyasaṃ parighaṃ gṛhya tāni rakṣāṃsyasūdayam |tatastannagaradvāraṃ vegenāplutavānaham ||

पुच्छेन च प्रदीप्तेन तां पुरीं साट्टगोपुराम् ।दहाम्यहमसम्भ्रान्तो युगान्ताग्निरिव प्रजाः॥

pucchena ca pradīptena tāṃ purīṃ sāṭṭagopurām |dahāmyahamasambhrānto yugāntāgniriva prajāḥ ||

विनष्टा जानकी व्यक्तं न ह्यदग्धः प्रदृश्यते ।लङ्कायां कश्चिदुद्देशः सर्वा भस्मीकृता पुरी॥

vinaṣṭā jānakī vyaktaṃ na hyadagdhaḥ pradṛśyate |laṅkāyāṃ kaściduddeśaḥ sarvā bhasmīkṛtā purī ||

दहता च मया लङ्कां दग्धा सीता न संशयः ।रामस्य हि महत् कार्यं मयेदं वितथीकृतम्॥

dahatā ca mayā laṅkāṃ dagdhā sītā na saṃśayaḥ |rāmasya hi mahat kāryaṃ mayedaṃ vitathīkṛtam ||

इति शोकसमाविष्टश्चिन्तामहमुपागतः॥

iti śokasamāviṣṭaścintāmahamupāgataḥ ||

अथाहं वाचमश्रौषं चारणानां शुभाक्षराम् ।जानकी न च दग्धेति विस्मयोदन्तभाषिताम्॥

athāhaṃ vācamaśrauṣaṃ cāraṇānāṃ śubhākṣarām |jānakī na ca dagdheti vismayodantabhāṣitām ||

ततो मे बुद्धिरुत्पन्ना श्रुत्वा तामद्भुतां गिरम् ।अदग्द्धा जानकीत्येवं निमित्तैश्चोपलक्षिता॥

tato me buddhirutpannā śrutvā tāmadbhutāṃ giram |adagddhā jānakītyevaṃ nimittaiścopalakṣitā ||

दीप्यमाने तु लाङ्गूले न मां दहति पावकः ।हृदयं च प्रहृष्टं मे वाताः सुरभिगन्धिनः॥

dīpyamāne tu lāṅgūle na māṃ dahati pāvakaḥ |hṛdayaṃ ca prahṛṣṭaṃ me vātāḥ surabhigandhinaḥ ||

तैर्निमित्तैश्च दृष्टार्थैः कारणैश्च महागुणैः ।ऋषिवाक्यैश्च सिद्धार्थैरभवं हृष्टमानसः॥

tairnimittaiśca dṛṣṭārthaiḥ kāraṇaiśca mahāguṇaiḥ |ṛṣivākyaiśca siddhārthairabhavaṃ hṛṣṭamānasaḥ ||

पुनर्दृष्ट्वा च वैदेहीं विसृष्टश्च तया पुनः॥

punardṛṣṭvā ca vaidehīṃ visṛṣṭaśca tayā punaḥ ||

ततः पर्वतमासाद्य तत्रारिष्टमहं पुनः ।प्रतिप्लवनमारेभे युष्मद्दर्शनकाङ्क्षया॥

tataḥ parvatamāsādya tatrāriṣṭamahaṃ punaḥ |pratiplavanamārebhe yuṣmaddarśanakāṅkṣayā ||

ततः पवनचन्द्रार्कसिद्धगन्धर्वसेवितम् ।पन्थानमहमाक्रम्य भवतो दृष्टवानिह॥

tataḥ pavanacandrārkasiddhagandharvasevitam |panthānamahamākramya bhavato dṛṣṭavāniha ||

राघवस्य प्रभावेन भवतां चैव तेजसा ।सुग्रीवस्य च कार्यार्थं मया सर्वमनुष्टितम्॥

rāghavasya prabhāvena bhavatāṃ caiva tejasā |sugrīvasya ca kāryārthaṃ mayā sarvamanuṣṭitam ||

एतत्सर्वं मया तत्र यथावदुपपादितम् ।अत्र यन्न कृतं शेषं तत्सर्वं क्रियतामिति॥

etatsarvaṃ mayā tatra yathāvadupapāditam |atra yanna kṛtaṃ śeṣaṃ tatsarvaṃ kriyatāmiti ||