Kanda.Sarga 6.44

युद्ध्यतामेव तेषां तु तदा वानररक्षसाम् ।रविरस्तं गतो रात्रिः प्रवृत्ता प्राणहारिणी॥

yuddhyatāmeva teṣāṃ tu tadā vānararakṣasām |ravirastaṃ gato rātriḥ pravṛttā prāṇahāriṇī ||

अन्योन्यं बद्धवैराणां घोराणां जयमिच्छताम् ।सम्प्रवृत्तं निशायुद्धं तदा वानररक्षसाम्॥

anyonyaṃ baddhavairāṇāṃ ghorāṇāṃ jayamicchatām |sampravṛttaṃ niśāyuddhaṃ tadā vānararakṣasām ||

राक्षसो ऽसीति हरयो हरिश्चासीति राक्षसाः ।अन्योन्यं समरे जघ्नुस्तस्मिंस्तमसि दारुणे॥

rākṣaso 'sīti harayo hariścāsīti rākṣasāḥ |anyonyaṃ samare jaghnustasmiṃstamasi dāruṇe ||

जहि दारय चैहीति कथं विद्रवसीति च ।एवं सुतुमुलः शब्दस्तस्मिंस्तमसि शुश्रुवे॥

jahi dāraya caihīti kathaṃ vidravasīti ca |evaṃ sutumulaḥ śabdastasmiṃstamasi śuśruve ||

कालाः काञ्चनसन्नाहास्तस्मिंस्तमसि राक्षसाः ।सम्प्रादृश्यन्त शैलेन्द्रा दीप्तौषधिवना इव॥

kālāḥ kāñcanasannāhāstasmiṃstamasi rākṣasāḥ |samprādṛśyanta śailendrā dīptauṣadhivanā iva ||

तस्मिंस्तमसि दुष्पारे राक्षसाः क्रोधमूर्च्छिताः ।परिपेतुर्महावेगा भक्षयन्तः प्लवङ्गमान्॥

tasmiṃstamasi duṣpāre rākṣasāḥ krodhamūrcchitāḥ |paripeturmahāvegā bhakṣayantaḥ plavaṅgamān ||

ते हयान् काञ्चनापीडान् ध्वजांश्चाग्निशिखोपमान् ।आप्लुत्य दशनैस्तीक्ष्णैर्भीमकोपा व्यदारयन्॥

te hayān kāñcanāpīḍān dhvajāṃścāgniśikhopamān |āplutya daśanaistīkṣṇairbhīmakopā vyadārayan ||

वानरा बलिनो युद्धे ऽक्षोभयन् राक्षसीं चमूम् ।कुञ्जरान् कुञ्जरारोहान् पताकाध्वजिनो स्थान् ।चकर्षुश्च ददंशुश्च दशनैः क्रोधमूर्च्छिताः॥

vānarā balino yuddhe 'kṣobhayan rākṣasīṃ camūm |kuñjarān kuñjarārohān patākādhvajino sthān |cakarṣuśca dadaṃśuśca daśanaiḥ krodhamūrcchitāḥ ||

लक्ष्मणश्चापि रामश्च शरैराशीविषोपमैः ।दृश्यादृश्यानि रक्षांसि प्रवराणि निजघ्नतुः॥

lakṣmaṇaścāpi rāmaśca śarairāśīviṣopamaiḥ |dṛśyādṛśyāni rakṣāṃsi pravarāṇi nijaghnatuḥ ||

तुरङ्गखुरविध्वस्तं रथनेमिसमुत्थितम् ।रुरोध कर्णनेत्राणि युद्ध्यतां धरणीरजः॥

turaṅgakhuravidhvastaṃ rathanemisamutthitam |rurodha karṇanetrāṇi yuddhyatāṃ dharaṇīrajaḥ ||

वर्तमाने महाघोरे सङ्ग्रामे रोमहर्षणे ।रुधिरोदा महाघोरा नद्यस्तत्र प्रसुस्रुवुः॥

vartamāne mahāghore saṅgrāme romaharṣaṇe |rudhirodā mahāghorā nadyastatra prasusruvuḥ ||

ततो भेरीमृदङ्गानां पणवानां च निस्वनः ।शङ्खवेणुस्वनोन्मिश्रः सम्बभूवाद्भुतोपमः॥

tato bherīmṛdaṅgānāṃ paṇavānāṃ ca nisvanaḥ |śaṅkhaveṇusvanonmiśraḥ sambabhūvādbhutopamaḥ ||

हतानां स्तनमानानां राक्षसानां च निस्वनः ।शस्तानां वानराणां च सम्बभूवातिदारुणः॥

hatānāṃ stanamānānāṃ rākṣasānāṃ ca nisvanaḥ |śastānāṃ vānarāṇāṃ ca sambabhūvātidāruṇaḥ ||

हतैर्वानरवीरैश्च शक्तिशूलपरश्वधैः ।निहतैः पर्वताग्रैश्च राक्षसैः कामरूपिभिः॥

hatairvānaravīraiśca śaktiśūlaparaśvadhaiḥ |nihataiḥ parvatāgraiśca rākṣasaiḥ kāmarūpibhiḥ ||

शस्त्रपुष्पोपहारा च तत्रासीद्युद्धमेदिनी ।दुर्ज्ञेया दुर्निवेशा च शोणितास्रावकर्दमा॥

śastrapuṣpopahārā ca tatrāsīdyuddhamedinī |durjñeyā durniveśā ca śoṇitāsrāvakardamā ||

सा बभूव निशा घोरा हरिराक्षसहारिणी ।कालरात्रीव भूतानां सर्वेषां दुरतिक्रमा॥

sā babhūva niśā ghorā harirākṣasahāriṇī |kālarātrīva bhūtānāṃ sarveṣāṃ duratikramā ||

ततस्ते राक्षसास्तत्र तस्मिंस्तमसि दारुणे ।राममेवाभ्यवर्तन्त संसृष्टाः शरवृष्टिभिः॥

tataste rākṣasāstatra tasmiṃstamasi dāruṇe |rāmamevābhyavartanta saṃsṛṣṭāḥ śaravṛṣṭibhiḥ ||

तेषामापततां शब्दः क्रुद्धानामपि गर्जताम् ।उद्वर्त इव सप्तानां समुद्राणां प्रशुश्रुवे॥

teṣāmāpatatāṃ śabdaḥ kruddhānāmapi garjatām |udvarta iva saptānāṃ samudrāṇāṃ praśuśruve ||

तेषां रामः शरैष्षङ्भिष्षड् जघान निशाचरान् ।निमेषान्तरमात्रेण शितैरग्निशिखोपमैः॥

teṣāṃ rāmaḥ śaraiṣṣaṅbhiṣṣaḍ jaghāna niśācarān |nimeṣāntaramātreṇa śitairagniśikhopamaiḥ ||

यमशत्रुश्च दुर्धर्षो महापार्श्वमहोदरौ ।वज्रदंष्ट्रो महाकायस्तौ चोभौ शुकसारणौ॥

yamaśatruśca durdharṣo mahāpārśvamahodarau |vajradaṃṣṭro mahākāyastau cobhau śukasāraṇau ||

ते तु रामेण बाणौघैः सर्वे मर्मसु ताडिताः ।युद्धादपसृतास्तत्र सावशेषायुषो ऽभवन्॥

te tu rāmeṇa bāṇaughaiḥ sarve marmasu tāḍitāḥ |yuddhādapasṛtāstatra sāvaśeṣāyuṣo 'bhavan ||

तत्र काञ्चनचित्राङ्गैः शरैरग्निशिखोपमैः ।दिशश्चकार विमलाः प्रदिशश्च महाबलः॥

tatra kāñcanacitrāṅgaiḥ śarairagniśikhopamaiḥ |diśaścakāra vimalāḥ pradiśaśca mahābalaḥ ||

ये त्वन्ये राक्षसा भीमा रामस्याभिमुखे स्थिताः ।ते ऽपि नष्टाः समासाद्य पतङ्ग इव पावकम्॥

ye tvanye rākṣasā bhīmā rāmasyābhimukhe sthitāḥ |te 'pi naṣṭāḥ samāsādya pataṅga iva pāvakam ||

सुवर्णपुङ्खैर्विशिखैः सम्पतद्भिः सहस्रशः ।बभूव रजनी चित्रा खद्योतैरिव शारदी॥

suvarṇapuṅkhairviśikhaiḥ sampatadbhiḥ sahasraśaḥ |babhūva rajanī citrā khadyotairiva śāradī ||

राक्षसानां च निनदैर्हरीणां चापि निस्वनैः ।सा बभूव निशा घोरा भूयो घोरतरा तदा॥

rākṣasānāṃ ca ninadairharīṇāṃ cāpi nisvanaiḥ |sā babhūva niśā ghorā bhūyo ghoratarā tadā ||

तेन शब्देन महता प्रवृद्धेन समन्ततः ।त्रिकूटः कन्दराकीर्णः प्रव्याहरदिवाचलः॥

tena śabdena mahatā pravṛddhena samantataḥ |trikūṭaḥ kandarākīrṇaḥ pravyāharadivācalaḥ ||

गोलाङ्गूला महाकायास्तमसा तुल्यवर्चसः ।सम्परिष्वज्य बाहुभ्यां भक्षयन् रजनीचरान्॥

golāṅgūlā mahākāyāstamasā tulyavarcasaḥ |sampariṣvajya bāhubhyāṃ bhakṣayan rajanīcarān ||

अङ्गदस्तु रणे शत्रुं निहन्तुं समुपस्थितः ।रावणिं निजघानाशु सारथिं च हयानपि॥

aṅgadastu raṇe śatruṃ nihantuṃ samupasthitaḥ |rāvaṇiṃ nijaghānāśu sārathiṃ ca hayānapi ||

वर्तमाने तदा घोरे सङ्ग्रामे भृशदारुणे ।इन्द्रजित्तु रथं त्यक्त्वा हताश्वो हतसारथिः ।अङ्गदेन महाकायस्तत्रैवान्तरधीयत॥

vartamāne tadā ghore saṅgrāme bhṛśadāruṇe |indrajittu rathaṃ tyaktvā hatāśvo hatasārathiḥ |aṅgadena mahākāyastatraivāntaradhīyata ||

तत्कर्म वालिपुत्रस्य सर्वे देवाः सहर्षिभिः ।तुष्टुवुः पूजनार्हस्य तौ चोभौ रामलक्ष्मणौ॥

tatkarma vāliputrasya sarve devāḥ saharṣibhiḥ |tuṣṭuvuḥ pūjanārhasya tau cobhau rāmalakṣmaṇau ||

प्रभावं सर्वभूतानि विदुरिन्द्रजितो युधि ।तेन ते तं महात्मानं तुष्टा दृष्ट्वा प्रधर्षितम्॥

prabhāvaṃ sarvabhūtāni vidurindrajito yudhi |tena te taṃ mahātmānaṃ tuṣṭā dṛṣṭvā pradharṣitam ||

ततः प्रहृष्टाः कपयः ससुग्रीवविभीषणाः ।साधु साध्विति नेदुश्च दृष्ट्वा शत्रुं प्रधर्षितम्॥

tataḥ prahṛṣṭāḥ kapayaḥ sasugrīvavibhīṣaṇāḥ |sādhu sādhviti neduśca dṛṣṭvā śatruṃ pradharṣitam ||

इन्द्रजित्तु तदा तेन निर्जितो भीमकर्मणा ।संयुगे वालिपुत्रेण क्रोधं चक्रे सुदारुणम्॥

indrajittu tadā tena nirjito bhīmakarmaṇā |saṃyuge vāliputreṇa krodhaṃ cakre sudāruṇam ||

एतस्मिन्नन्तरे रामो वानरान् वाक्यमब्रवीत्॥

etasminnantare rāmo vānarān vākyamabravīt ||

सर्वे भवन्तस्तिष्ठन्तु कपिराजेन सङ्गताः॥

sarve bhavantastiṣṭhantu kapirājena saṅgatāḥ ||

स ब्रह्मणा दत्तवरस्त्रैलोक्यं बाधते भृशम् ।भवतामर्थसिद्ध्यर्थं कालेन स समागतः ।अद्यैव क्षमितव्यं मे भवन्तो विगतज्वराः॥

sa brahmaṇā dattavarastrailokyaṃ bādhate bhṛśam |bhavatāmarthasiddhyarthaṃ kālena sa samāgataḥ |adyaiva kṣamitavyaṃ me bhavanto vigatajvarāḥ ||

सो ऽन्तर्धानगतः पापो रावणी रणकर्कशः ।अदृश्यो निशितान् बाणान् मुमोचाशनिवर्चसः॥

so 'ntardhānagataḥ pāpo rāvaṇī raṇakarkaśaḥ |adṛśyo niśitān bāṇān mumocāśanivarcasaḥ ||

स रामं लक्ष्मणं चैव घोरैर्नागमयैः शरैः ।बिभेद समरे क्रुद्धः सर्वगात्रेषु राक्षसः॥

sa rāmaṃ lakṣmaṇaṃ caiva ghorairnāgamayaiḥ śaraiḥ |bibheda samare kruddhaḥ sarvagātreṣu rākṣasaḥ ||

मायया संवृतस्तत्र मोहयन् राघवौ युधि ।अदृश्यः सर्वभूतानां कूटयोधी निशाचरः ।बबन्ध शरबन्धेन भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ॥

māyayā saṃvṛtastatra mohayan rāghavau yudhi |adṛśyaḥ sarvabhūtānāṃ kūṭayodhī niśācaraḥ |babandha śarabandhena bhrātarau rāmalakṣmaṇau ||

तौ तेन पुरुषव्याघ्रौ क्रुद्धेनाशीविषैः शरैः ।सहसा निहतौ वीरौ तदा प्रैक्षन्त वानराः॥

tau tena puruṣavyāghrau kruddhenāśīviṣaiḥ śaraiḥ |sahasā nihatau vīrau tadā praikṣanta vānarāḥ ||

प्रकाशरूपस्तु यदा न शक्तस्तौ बाधितुं राक्षसराजपुत्रः ।मायां प्रयोक्तुं समुपाजगाम बबन्ध तौ राजसुतौ महात्मा॥

prakāśarūpastu yadā na śaktastau bādhituṃ rākṣasarājaputraḥ |māyāṃ prayoktuṃ samupājagāma babandha tau rājasutau mahātmā ||