Loading
Valmiki Ramayana · 77 verses
Read this chapter as a bookजटिलं चीरवसनं प्राञ्जलिं पतितं भुवि ।ददर्श रामो दुर्दर्शं युगान्ते भास्करं यथा॥
jaṭilaṃ cīravasanaṃ prāñjaliṃ patitaṃ bhuvi |dadarśa rāmo durdarśaṃ yugānte bhāskaraṃ yathā ||
कथञ्चिदभिविज्ञाय विवर्णवदनं कृशम् ।भ्रातरं भरतं राम: परिजग्राह बाहुना॥
kathañcidabhivijñāya vivarṇavadanaṃ kṛśam |bhrātaraṃ bharataṃ rāma: parijagrāha bāhunā ||
आघ्राय रामस्तं मूर्ध्नि परिष्वज्य च राघव: ।अङ्के भरतमारोप्य पर्यपृच्छत् समाहितः॥
āghrāya rāmastaṃ mūrdhni pariṣvajya ca rāghava: |aṅke bharatamāropya paryapṛcchat samāhitaḥ ||
क्व नु ते ऽभूत् पिता तात यदरण्यं त्वमागत: ।न हि त्वं जीवतस्तस्य वनमागन्तुमर्हसि॥
kva nu te 'bhūt pitā tāta yadaraṇyaṃ tvamāgata: |na hi tvaṃ jīvatastasya vanamāgantumarhasi ||
चिरस्य बत पश्यामि दूराद्भरतमागतम् ।दुष्प्रतीकमरण्ये ऽस्मिन् किं तात वनमागत:॥
cirasya bata paśyāmi dūrādbharatamāgatam |duṣpratīkamaraṇye 'smin kiṃ tāta vanamāgata: ||
कच्चिद्धारयते तात राजा यत्त्वमिहागत: ।कच्चिन्न दीन: सहसा राजा लोकान्तरं गत:॥
kacciddhārayate tāta rājā yattvamihāgata: |kaccinna dīna: sahasā rājā lokāntaraṃ gata: ||
कच्चित् सौम्य न ते राज्यं भ्रष्टं बालस्य शाश्वतम्॥
kaccit saumya na te rājyaṃ bhraṣṭaṃ bālasya śāśvatam ||
कच्चिच्छुश्रूषसे तात पितरं सत्यविक्रमम्॥
kaccicchuśrūṣase tāta pitaraṃ satyavikramam ||
कच्चिद्दशरथो राजा कुशली सत्यसङ्गर: ।राजसूयाश्वमेधानामाहर्त्ता धर्मनिश्चय:॥
kacciddaśaratho rājā kuśalī satyasaṅgara: |rājasūyāśvamedhānāmāharttā dharmaniścaya: ||
स कच्चिद् ब्राह्मणो विद्वान् धर्मनित्यो महाद्युति: ।इक्ष्वाकूणामुपाध्यायो यथावत्तात पूज्यते॥
sa kaccid brāhmaṇo vidvān dharmanityo mahādyuti: |ikṣvākūṇāmupādhyāyo yathāvattāta pūjyate ||
सा तात कच्चित्कौसल्या सुमित्रा च प्रजावती ।सुखिनी कच्चिदार्य्या च देवी नन्दति कैकयी॥
sā tāta kaccitkausalyā sumitrā ca prajāvatī |sukhinī kaccidāryyā ca devī nandati kaikayī ||
कच्चिद्विनयसम्पन्न: कुलपुत्रो बहुश्रुत: ।अनसूयुरनुद्रष्टा सत्कृतस्ते पुरोहित:॥
kaccidvinayasampanna: kulaputro bahuśruta: |anasūyuranudraṣṭā satkṛtaste purohita: ||
कच्चिदग्निषु ते युक्तो विधिज्ञो मतिमानृजु: ।हुतं च होष्यमाणं च काले वेदयते सदा॥
kaccidagniṣu te yukto vidhijño matimānṛju: |hutaṃ ca hoṣyamāṇaṃ ca kāle vedayate sadā ||
कच्चिद्देवान् पितऽन् मातऽर्गुरून् पितृसमानपि ।वृद्धांश्च तत वैद्यांश्च ब्राह्मणांश्चाभिमन्यसे॥
kacciddevān pita'n māta'rgurūn pitṛsamānapi |vṛddhāṃśca tata vaidyāṃśca brāhmaṇāṃścābhimanyase ||
इष्वस्त्रवरसम्पन्नमर्थशास्त्रविशारदम् ।सुधन्वानमुपाध्यायं कच्चित्त्वं तात मन्यसे॥
iṣvastravarasampannamarthaśāstraviśāradam |sudhanvānamupādhyāyaṃ kaccittvaṃ tāta manyase ||
कच्चिदात्मसमा: शूरा: श्रुतवन्तो जितेन्द्रिया: ।कुलीनाश्चेङ्गितज्ञाश्च कृतास्ते तात मन्त्रिण:॥
kaccidātmasamā: śūrā: śrutavanto jitendriyā: |kulīnāśceṅgitajñāśca kṛtāste tāta mantriṇa: ||
मन्त्रो विजयमूलं हि राज्ञां भवति राघव ।सुसंवृतो मन्त्रधरैरमात्यै: शास्त्रकोविदै:॥
mantro vijayamūlaṃ hi rājñāṃ bhavati rāghava |susaṃvṛto mantradharairamātyai: śāstrakovidai: ||
कच्चिन्निद्रावशं नैषी: कच्चित्काले प्रबुध्यसे ।कच्चिच्चापररात्रेषु चिन्तयस्यर्थनैपुणम्॥
kaccinnidrāvaśaṃ naiṣī: kaccitkāle prabudhyase |kacciccāpararātreṣu cintayasyarthanaipuṇam ||
कच्चिन्मन्त्रयसे नैक: कच्चिन्न बहुभि: सह ।कच्चित्ते मन्त्रितो मन्त्रो राष्ट्रं न परिधावति॥
kaccinmantrayase naika: kaccinna bahubhi: saha |kaccitte mantrito mantro rāṣṭraṃ na paridhāvati ||
कच्चिदर्थं विनिश्चित्य लघुमूलं महोदयम् ।क्षिप्रमारभसे कर्त्तुं न दीर्घयसि राघव॥
kaccidarthaṃ viniścitya laghumūlaṃ mahodayam |kṣipramārabhase karttuṃ na dīrghayasi rāghava ||
कच्चित्ते सुकृतान्येव कृतरूपाणि वा पुन: ।विदुस्ते सर्वकार्याणि न कर्त्तव्यानि पार्थिवा:॥
kaccitte sukṛtānyeva kṛtarūpāṇi vā puna: |viduste sarvakāryāṇi na karttavyāni pārthivā: ||
कच्चिन्न तर्कैर्युक्त्या वा ये चाप्यपरिकीर्तिता: ।त्वया वा वा ऽमात्यैर्बुध्यते तात मन्त्रितम्॥
kaccinna tarkairyuktyā vā ye cāpyaparikīrtitā: |tvayā vā vā 'mātyairbudhyate tāta mantritam ||
कच्चित् सहस्रान् मूर्खाणामेकमिच्छसि पण्डितम् ।पण्डितो ह्यर्थकृच्छ्रेषु कुर्य्यान्नि:श्रेयसं महत्॥
kaccit sahasrān mūrkhāṇāmekamicchasi paṇḍitam |paṇḍito hyarthakṛcchreṣu kuryyānni:śreyasaṃ mahat ||
सहस्राण्यपि मूर्खाणां यद्युपास्ते महीपति: ।अथवाप्ययुतान्येव नास्ति तेषु सहायता॥
sahasrāṇyapi mūrkhāṇāṃ yadyupāste mahīpati: |athavāpyayutānyeva nāsti teṣu sahāyatā ||
एकोप्यमात्यो मेधावी शूरो दक्षो विचक्षण: ।राजानं राजमात्रं वा प्रापयेन्महतीं श्रियम्॥
ekopyamātyo medhāvī śūro dakṣo vicakṣaṇa: |rājānaṃ rājamātraṃ vā prāpayenmahatīṃ śriyam ||
कच्चिन्मुख्या महत्स्वेव मध्यमेषु च मध्यमा: ।जघन्यास्तु जघन्येषु भृत्या: कर्मसु योजिता:॥
kaccinmukhyā mahatsveva madhyameṣu ca madhyamā: |jaghanyāstu jaghanyeṣu bhṛtyā: karmasu yojitā: ||
अमात्यानुपधातीतान् पितृपैतामहाञ्छुचीन् ।श्रेष्ठान् श्रेष्ठेषु कच्चित्त्वं नियोजयसि कर्मसु॥
amātyānupadhātītān pitṛpaitāmahāñchucīn |śreṣṭhān śreṣṭheṣu kaccittvaṃ niyojayasi karmasu ||
कच्चिन्नोग्रेण दण्डेन भृशमुद्वेजितप्रजम् ।राष्ट्रं तवानुजानन्ति मन्त्रिण: कैकयीसुत॥
kaccinnogreṇa daṇḍena bhṛśamudvejitaprajam |rāṣṭraṃ tavānujānanti mantriṇa: kaikayīsuta ||
कच्चित्त्वां नावजानन्ति याजका: पतितं यथा ।उग्रप्रतिग्रहीतारं कामयानमिव स्त्रिय:॥
kaccittvāṃ nāvajānanti yājakā: patitaṃ yathā |ugrapratigrahītāraṃ kāmayānamiva striya: ||
उपायकुशलं वैद्यं भृत्यसन्दूषणे रतम् ।शूरमैश्वर्यकामं च यो न हन्ति स वध्यते॥
upāyakuśalaṃ vaidyaṃ bhṛtyasandūṣaṇe ratam |śūramaiśvaryakāmaṃ ca yo na hanti sa vadhyate ||
कच्चिद्धृष्टश्च शूरश्च मतिमान् धृतिमाञ्छुचि: ।कुलीनश्चानुरक्तश्च दक्ष: सेनापति: कृत:॥
kacciddhṛṣṭaśca śūraśca matimān dhṛtimāñchuci: |kulīnaścānuraktaśca dakṣa: senāpati: kṛta: ||
बलवन्तश्च कच्चित्ते मुख्या युद्धविशारदा: ।दृष्टापदाना विक्रान्तास्त्वया सत्कृत्य मानिता:॥
balavantaśca kaccitte mukhyā yuddhaviśāradā: |dṛṣṭāpadānā vikrāntāstvayā satkṛtya mānitā: ||
कच्चिद्बलस्य भक्तं च वेतनं च यथोचितम् ।सम्प्राप्तकालं दातव्यं ददासि न विलम्बसे॥
kaccidbalasya bhaktaṃ ca vetanaṃ ca yathocitam |samprāptakālaṃ dātavyaṃ dadāsi na vilambase ||
कालातिक्रमणाच्चैव भक्तवेतनयोर्भृता: ।भर्त्तु: कुप्यन्ति दुष्यन्ति सो ऽनर्थ: सुमहान् स्मृत:॥
kālātikramaṇāccaiva bhaktavetanayorbhṛtā: |bharttu: kupyanti duṣyanti so 'nartha: sumahān smṛta: ||
कच्चित् सर्वे ऽनुरक्तास्त्वां कुलपुत्रा: प्रधानत: ।कच्चित्प्राणांस्तवार्थेषु सन्त्यजन्ति समाहिता:॥
kaccit sarve 'nuraktāstvāṃ kulaputrā: pradhānata: |kaccitprāṇāṃstavārtheṣu santyajanti samāhitā: ||
कच्चिज्जानपदो विद्वान् दक्षिण: प्रतिभानवान् ।यथोक्तवादी दूतस्ते कृतो भरत पण्डित:॥
kaccijjānapado vidvān dakṣiṇa: pratibhānavān |yathoktavādī dūtaste kṛto bharata paṇḍita: ||
कच्चिदष्टादशान्येषु स्वपक्षे दश पञ्च च ।त्रिभिस्त्रिभिरविज्ञातैर्वेत्सि तीर्थानि चारकै:॥
kaccidaṣṭādaśānyeṣu svapakṣe daśa pañca ca |tribhistribhiravijñātairvetsi tīrthāni cārakai: ||
कच्चिद्व्यपास्तानहितान् प्रतियातांश्च सर्वदा ।दुर्बलाननवज्ञाय वर्त्तसे रिपुसूदन॥
kaccidvyapāstānahitān pratiyātāṃśca sarvadā |durbalānanavajñāya varttase ripusūdana ||
कच्चिन्न लोकायतिकान् ब्राह्मणांस्तात सेवसे ।अनर्थकुशला ह्येते बाला: पण्डितमानिन:॥
kaccinna lokāyatikān brāhmaṇāṃstāta sevase |anarthakuśalā hyete bālā: paṇḍitamānina: ||
धर्मशास्त्रेषु मुख्येषु विद्यमानेषु दुर्बुधा: ।बुद्धिमान्वीक्षिकीं प्राप्य निरर्थं प्रवदन्ति ते॥
dharmaśāstreṣu mukhyeṣu vidyamāneṣu durbudhā: |buddhimānvīkṣikīṃ prāpya nirarthaṃ pravadanti te ||
वीरैरध्युषितां पूर्वमस्माकं तात पूर्वकै: ।सत्यनामां दृढद्वारां हस्त्यश्वरथसङ्कुलाम्॥
vīrairadhyuṣitāṃ pūrvamasmākaṃ tāta pūrvakai: |satyanāmāṃ dṛḍhadvārāṃ hastyaśvarathasaṅkulām ||
ब्राह्मणै: क्षत्ऺित्रयैर्वैश्यै: स्वकर्मनिरतै: सदा ।जितेन्द्रियैर्महोत्साहैर्वृतामार्यै: सहस्रश:॥
brāhmaṇai: kṣatऺिtrayairvaiśyai: svakarmaniratai: sadā |jitendriyairmahotsāhairvṛtāmāryai: sahasraśa: ||
प्रासादैर्विविधाकारैर्वृतां वैद्यजनाकुलाम् ।कच्चित्सुमुदितां स्फीतामयोध्यां परिरक्षसि॥
prāsādairvividhākārairvṛtāṃ vaidyajanākulām |kaccitsumuditāṃ sphītāmayodhyāṃ parirakṣasi ||
कच्चिच्चित्यशतैर्जुष्ट: सुनिविष्टजनाकुल: ।देवस्थानै: प्रपाभिश्च तटाकैश्चोपशोभित:॥
kacciccityaśatairjuṣṭa: suniviṣṭajanākula: |devasthānai: prapābhiśca taṭākaiścopaśobhita: ||
प्रहृष्टनरनारीक: समाजोत्सवशोभित: ।सुकृष्टसीमा पशुमान् हिंसाभि: परिवर्जित:॥
prahṛṣṭanaranārīka: samājotsavaśobhita: |sukṛṣṭasīmā paśumān hiṃsābhi: parivarjita: ||
अदेवमातृको रम्य: श्वापदै: परिवर्जित: ।परित्यक्तो भयै: सर्वै: खनिभिश्चोपशोभित:॥
adevamātṛko ramya: śvāpadai: parivarjita: |parityakto bhayai: sarvai: khanibhiścopaśobhita: ||
विवर्जितो नरै: पापैर्मम पूर्वै: सुरक्षित: ।कच्चिज्जनपद: स्फीत: सुखं वसति राघव॥
vivarjito narai: pāpairmama pūrvai: surakṣita: |kaccijjanapada: sphīta: sukhaṃ vasati rāghava ||
कच्चित्ते दयिता: सर्वे कृषिगोरक्षजीविन: ।वार्त्तायां संश्रितस्तात लोको हि सुखमेधते॥
kaccitte dayitā: sarve kṛṣigorakṣajīvina: |vārttāyāṃ saṃśritastāta loko hi sukhamedhate ||
तेषां गुप्तिपरीहारै: कच्चित्ते भरणं कृतम् ।रक्ष्या हि राज्ञा धर्मेण सर्वे विषयवासिन:॥
teṣāṃ guptiparīhārai: kaccitte bharaṇaṃ kṛtam |rakṣyā hi rājñā dharmeṇa sarve viṣayavāsina: ||
कच्चित् स्त्रिय: सान्त्वयसि कच्चित्ताश्च सुरक्षिता: ।कच्चिन्न श्रद्दधास्यासां कच्चिद् गुह्यं न भाषसे॥
kaccit striya: sāntvayasi kaccittāśca surakṣitā: |kaccinna śraddadhāsyāsāṃ kaccid guhyaṃ na bhāṣase ||
कच्चिन्नागवनं गुप्तं कच्चित्ते सन्ति धेनुका: ।कच्चिन्न गणिकाश्वानां कुञ्जराणां च तृप्यसि॥
kaccinnāgavanaṃ guptaṃ kaccitte santi dhenukā: |kaccinna gaṇikāśvānāṃ kuñjarāṇāṃ ca tṛpyasi ||
कच्चिद्दर्शयसे नित्यं मनुष्याणां विभूषितम् ।उत्थायोत्थाय पूर्वाह्णे राजपुत्र महापथे॥
kacciddarśayase nityaṃ manuṣyāṇāṃ vibhūṣitam |utthāyotthāya pūrvāhṇe rājaputra mahāpathe ||
कच्चिन्न सर्वे कर्मान्ता: प्रत्यक्षास्ते ऽविशङ्कया ।सर्वे वा पुनरुत्सृष्टा मध्यमेवात्र कारणम्॥
kaccinna sarve karmāntā: pratyakṣāste 'viśaṅkayā |sarve vā punarutsṛṣṭā madhyamevātra kāraṇam ||
कच्चित् सर्वाणि दुर्गाणि धनधान्यायुधोदकै: ।यन्त्रैश्च परिपूर्णानि तथा शिल्पिधनुर्द्धरै॥
kaccit sarvāṇi durgāṇi dhanadhānyāyudhodakai: |yantraiśca paripūrṇāni tathā śilpidhanurddharai ||
आयस्ते विपुल: कच्चित् कच्चिदल्पतरो व्यय: ।अपात्रेषु न ते कच्चित्कोशो गच्छति राघव॥
āyaste vipula: kaccit kaccidalpataro vyaya: |apātreṣu na te kaccitkośo gacchati rāghava ||
देवतार्थे च पित्रर्थे ब्राह्मणाभ्यागतेषु च ।योधेषु मित्रवर्गेषु कच्चिद्गच्छति ते व्यय:॥
devatārthe ca pitrarthe brāhmaṇābhyāgateṣu ca |yodheṣu mitravargeṣu kaccidgacchati te vyaya: ||
कच्चिदार्य्यो विशुद्धात्मा ऽ ऽक्षारितश्चोरकर्मणा ।अपृष्ट: शास्त्रकुशलैर्न लोभाद्वध्यते शुचि:॥
kaccidāryyo viśuddhātmā ' 'kṣāritaścorakarmaṇā |apṛṣṭa: śāstrakuśalairna lobhādvadhyate śuci: ||
गृहीतश्चैव पृष्टश्च काले दृष्ट: सकारण: ।कच्चिन्न मुच्यते चोरो धनलोभान्नरर्षभ॥
gṛhītaścaiva pṛṣṭaśca kāle dṛṣṭa: sakāraṇa: |kaccinna mucyate coro dhanalobhānnararṣabha ||
व्यसने कच्चिदाढ्यस्य दुर्गतस्य च राघव ।अर्थं विरागा: पश्यन्ति तवामात्या बहुश्रुता:॥
vyasane kaccidāḍhyasya durgatasya ca rāghava |arthaṃ virāgā: paśyanti tavāmātyā bahuśrutā: ||
यानि मिथ्याभिशस्तानां पतन्त्यस्राणि राघव ।तानि पुत्रपशून् घ्नन्ति प्रीत्यर्थमनुशासत:॥
yāni mithyābhiśastānāṃ patantyasrāṇi rāghava |tāni putrapaśūn ghnanti prītyarthamanuśāsata: ||
कच्चिद् वृद्धांश्च बालांश्च वैद्यमुख्यांश्च राघव ।दानेन मनसा वाचा त्रिभिरेतैर्बुभूषसे॥
kaccid vṛddhāṃśca bālāṃśca vaidyamukhyāṃśca rāghava |dānena manasā vācā tribhiretairbubhūṣase ||
कच्चिद्गुरूंश्च वृद्धांश्च तापसान् देवतातिथीन् ।चैत्यांश्च सर्वान् सिद्धार्थान् ब्राह्मणांश्च नमस्यसि॥
kaccidgurūṃśca vṛddhāṃśca tāpasān devatātithīn |caityāṃśca sarvān siddhārthān brāhmaṇāṃśca namasyasi ||
कच्चिदर्थेन वा धर्ममर्थं धर्मेण वा पुन: ।उभौ वा प्रीतिलोभेन कामेन च न बाधसे॥
kaccidarthena vā dharmamarthaṃ dharmeṇa vā puna: |ubhau vā prītilobhena kāmena ca na bādhase ||
कच्चिदर्थं च धर्मं च कामं च जयतां वर ।विभज्य काले कालज्ञ सर्वान् वरद सेवसे॥
kaccidarthaṃ ca dharmaṃ ca kāmaṃ ca jayatāṃ vara |vibhajya kāle kālajña sarvān varada sevase ||
कच्चित्ते ब्राह्मणा: शर्म सर्वशास्त्रार्थकोविदा: ।आशंसन्ते महाप्राज्ञ पौरजानपदै: सह॥
kaccitte brāhmaṇā: śarma sarvaśāstrārthakovidā: |āśaṃsante mahāprājña paurajānapadai: saha ||
नास्तिक्यमनृतं क्रोधं प्रमादं दीर्घसूत्रताम् ।अदर्शनं ज्ञानवतामालस्यं पञ्चवृत्तिताम्॥
nāstikyamanṛtaṃ krodhaṃ pramādaṃ dīrghasūtratām |adarśanaṃ jñānavatāmālasyaṃ pañcavṛttitām ||
एकचिन्तनमर्थानामनर्थज्ञैश्च मन्त्रणम् ।निश्चितानामनारम्भं मन्त्रस्यापरिरक्षणम्॥
ekacintanamarthānāmanarthajñaiśca mantraṇam |niścitānāmanārambhaṃ mantrasyāparirakṣaṇam ||
मङ्गलस्याप्रयोगं च प्रत्युत्थानं च सर्वत: ।कच्चित्त्वं वर्जयस्येतान् राजदोषांश्चतुर्दश॥
maṅgalasyāprayogaṃ ca pratyutthānaṃ ca sarvata: |kaccittvaṃ varjayasyetān rājadoṣāṃścaturdaśa ||
दश पञ्च चतुर्वर्गान् सप्तवर्गं च तत्त्वत: ।अष्टवर्गं त्रिवर्गं च विद्यास्तिस्रश्च राघव॥
daśa pañca caturvargān saptavargaṃ ca tattvata: |aṣṭavargaṃ trivargaṃ ca vidyāstisraśca rāghava ||
इन्द्रियाणां जयं बुद्ध्वा षाङ्गुण्यं दैवमानुषम् ।कृत्यं विंशतिवर्गञ्च तथा प्रकृतिमण्डलम्॥
indriyāṇāṃ jayaṃ buddhvā ṣāṅguṇyaṃ daivamānuṣam |kṛtyaṃ viṃśativargañca tathā prakṛtimaṇḍalam ||
यात्रादण्डविधानञ्च द्वियोनी सन्धिविग्रहौ ।कच्चिदेतान् महाप्राज्ञ यथावदनुमन्यसे॥
yātrādaṇḍavidhānañca dviyonī sandhivigrahau |kaccidetān mahāprājña yathāvadanumanyase ||
मन्त्रिभिस्त्वं यथोद्दिष्टैश्चतुर्भिस्त्रिभिरेव वा ।कच्चित् समस्तैर्व्यस्तैश्च मन्त्र मन्त्रयसे मिथ:॥
mantribhistvaṃ yathoddiṣṭaiścaturbhistribhireva vā |kaccit samastairvyastaiśca mantra mantrayase mitha: ||
कच्चित्ते सफला वेदा: कच्चित्ते सफला: क्रिया: ।कच्चित्ते सफला दारा: कच्चित्ते सफलं श्रुतम्॥
kaccitte saphalā vedā: kaccitte saphalā: kriyā: |kaccitte saphalā dārā: kaccitte saphalaṃ śrutam ||
कच्चिदेषैव ते बुद्धिर्यथोक्ता मम राघव ।आयुष्या च यशस्या च धर्मकामार्थसंहिता॥
kaccideṣaiva te buddhiryathoktā mama rāghava |āyuṣyā ca yaśasyā ca dharmakāmārthasaṃhitā ||
यां वृत्तिं वर्त्तते तातो यां च न: प्रपितामहा: ।तां वृत्तिं वर्त्तसे कच्चिद्या च सत्पथगा शुभा॥
yāṃ vṛttiṃ varttate tāto yāṃ ca na: prapitāmahā: |tāṃ vṛttiṃ varttase kaccidyā ca satpathagā śubhā ||
कच्चित् स्वादु कृतं भोज्यमेको नाश्नासि राघव ।कच्चिदाशंसमानेभ्यो मित्रेभ्य: सम्प्रयच्छसि॥
kaccit svādu kṛtaṃ bhojyameko nāśnāsi rāghava |kaccidāśaṃsamānebhyo mitrebhya: samprayacchasi ||
राजा तु धर्मेण हि पालयित्वा महामतिर्दण्डधर: प्रजानाम् ।अवाप्य कृत्स्नां वसुधां यथावदितश्च्युत: स्वर्गमुपैति विद्वान्॥
rājā tu dharmeṇa hi pālayitvā mahāmatirdaṇḍadhara: prajānām |avāpya kṛtsnāṃ vasudhāṃ yathāvaditaścyuta: svargamupaiti vidvān ||