Kanda.Sarga 3.11

अग्रतः प्रययौ रामः सीता मध्ये सुशोभना ।पृष्ठतः तु धनुष्पाणिः लक्ष्मणः अनुजगाम ह॥

agrataḥ prayayau rāmaḥ sītā madhye suśobhanā |pṛṣṭhataḥ tu dhanuṣpāṇiḥ lakṣmaṇaḥ anujagāma ha ||

तौ पश्यमानौ विविधान् शैल प्रस्थान् वनानि च ।नदीः च विविधा रम्या जग्मतुः सह सीतया॥

tau paśyamānau vividhān śaila prasthān vanāni ca |nadīḥ ca vividhā ramyā jagmatuḥ saha sītayā ||

सारसान् चक्रवाकां च नदी पुलिन चारिणः ।सरांसि च सपद्मानि युतानि जलजैः खगैः॥

sārasān cakravākāṃ ca nadī pulina cāriṇaḥ |sarāṃsi ca sapadmāni yutāni jalajaiḥ khagaiḥ ||

यूथ बद्धाम् च पृषतान् मद उन्मत्तान् विषाणिनः ।महिषाम् च वराहाम् च गजाम् च द्रुम वैरिणः॥

yūtha baddhām ca pṛṣatān mada unmattān viṣāṇinaḥ |mahiṣām ca varāhām ca gajām ca druma vairiṇaḥ ||

ते गत्वा दूरम् अध्वानम् लंबमाने दिवाकरे ।ददृशुः सहिता रंयम् तटाकम् योजन आयुतम्॥

te gatvā dūram adhvānam laṃbamāne divākare |dadṛśuḥ sahitā raṃyam taṭākam yojana āyutam ||

पद्म पुष्कर संबाधम् गज यूथैः अलंकृतम् ।सारसैः हंस कादम्बैः संकुलम् जल जातिभिः॥

padma puṣkara saṃbādham gaja yūthaiḥ alaṃkṛtam |sārasaiḥ haṃsa kādambaiḥ saṃkulam jala jātibhiḥ ||

प्रसन्न सलिले रम्ये तस्मिन् सरसि शुश्रुवे ।गीत वादित्र निर्घोषो न तु कश्चन दृश्यते॥

prasanna salile ramye tasmin sarasi śuśruve |gīta vāditra nirghoṣo na tu kaścana dṛśyate ||

ततः कौतूहलात् रामो लक्ष्मणः च महारथः ।मुनिम् धर्मभृतम् नाम प्रष्टुम् समुपचक्रमे॥

tataḥ kautūhalāt rāmo lakṣmaṇaḥ ca mahārathaḥ |munim dharmabhṛtam nāma praṣṭum samupacakrame ||

इदम् अत्यद्भुतम् श्रुत्वा सर्वेषाम् नो महामुने ।कौतूहलम् महत् जातम् किम् इदम् साधु कथ्यताम्॥

idam atyadbhutam śrutvā sarveṣām no mahāmune |kautūhalam mahat jātam kim idam sādhu kathyatām ||

तेन एवम् उक्तो धर्मात्मा राघवेण मुनिः तदा ।प्रभावम् सरसः क्षिप्रम् आख्यातुम् उपचक्रमे॥

tena evam ukto dharmātmā rāghaveṇa muniḥ tadā |prabhāvam sarasaḥ kṣipram ākhyātum upacakrame ||

इदम् पंच अप्सरो नाम तटाकम् सार्व कालिकम् ।निर्मितम् तपसा राम मुनिना माण्डकर्णिना॥

idam paṃca apsaro nāma taṭākam sārva kālikam |nirmitam tapasā rāma muninā māṇḍakarṇinā ||

स हि तेपे तपः तीव्रम् माण्डकर्णिः महामुनिः ।दश वर्ष सहस्राणि वायु भक्षो जलाशये॥

sa hi tepe tapaḥ tīvram māṇḍakarṇiḥ mahāmuniḥ |daśa varṣa sahasrāṇi vāyu bhakṣo jalāśaye ||

ततः प्रव्यथिताः सर्वे देवाः स अग्नि पुरोगमाः ।अब्रुवन् वचनम् सर्वे परस्पर समागताः॥

tataḥ pravyathitāḥ sarve devāḥ sa agni purogamāḥ |abruvan vacanam sarve paraspara samāgatāḥ ||

अस्मकम् कस्यचित् स्थानम् एष प्रार्थयते मुनिः ।इति संविग्न मनसः सर्वे तत्र दिवौकसः॥

asmakam kasyacit sthānam eṣa prārthayate muniḥ |iti saṃvigna manasaḥ sarve tatra divaukasaḥ ||

ततः कर्तुम् तपो विघ्नम् सर्व देवैः नियोजिताः ।प्रधान अप्सरसः पंच विद्युत् चलित वर्चसः॥

tataḥ kartum tapo vighnam sarva devaiḥ niyojitāḥ |pradhāna apsarasaḥ paṃca vidyut calita varcasaḥ ||

अप्सरोभिः ततः ताभिः मुनिः दृष्ट परावरः ।नीतो मदन वश्यत्वम् देवानाम् कार्य सिद्धये॥

apsarobhiḥ tataḥ tābhiḥ muniḥ dṛṣṭa parāvaraḥ |nīto madana vaśyatvam devānām kārya siddhaye ||

ताः चैव अप्सरसः पंच मुनेः पत्नीत्वम् आगताः ।तटाके निर्मितम् तासाम् तस्मिन् अन्तर्हितम् गृहम्॥

tāḥ caiva apsarasaḥ paṃca muneḥ patnītvam āgatāḥ |taṭāke nirmitam tāsām tasmin antarhitam gṛham ||

तत्र एव अप्सरसः पंच निवसन्त्यो यथा सुखम् ।रमयन्ति तपोयोगात् मुनिम् यौवनम् आस्थितम्॥

tatra eva apsarasaḥ paṃca nivasantyo yathā sukham |ramayanti tapoyogāt munim yauvanam āsthitam ||

तासाम् संक्रीड मानानाम् एष वादित्र निःस्वनः ।श्रूयते भूषण उन्मिश्रः गीत शब्दः मनोहरः॥

tāsām saṃkrīḍa mānānām eṣa vāditra niḥsvanaḥ |śrūyate bhūṣaṇa unmiśraḥ gīta śabdaḥ manoharaḥ ||

आश्चर्यम् इति तस्य एतद् वचनम् भावितात्मनः ।राघवः प्रतिजग्राह सह भ्रात्रा महा यशाः॥

āścaryam iti tasya etad vacanam bhāvitātmanaḥ |rāghavaḥ pratijagrāha saha bhrātrā mahā yaśāḥ ||

एवम् कथयमानः स ददर्श आश्रम मण्डलम् ।कुश चीर परिक्षिप्तम् ब्राह्म्या लक्ष्म्या समावृतम्॥

evam kathayamānaḥ sa dadarśa āśrama maṇḍalam |kuśa cīra parikṣiptam brāhmyā lakṣmyā samāvṛtam ||

प्रविश्य सह वैदेह्या लक्ष्मणेन च राघवः ।तदा तस्मिन् स काकुत्स्थः श्रीमति आश्रम मण्डले॥

praviśya saha vaidehyā lakṣmaṇena ca rāghavaḥ |tadā tasmin sa kākutsthaḥ śrīmati āśrama maṇḍale ||

उषित्वा स सुखम् तत्र पूर्ज्यमानो महर्षिभिः ।जगाम च आश्रमान् तेषाम् पर्यायेण तपस्विनाम्॥

uṣitvā sa sukham tatra pūrjyamāno maharṣibhiḥ |jagāma ca āśramān teṣām paryāyeṇa tapasvinām ||

येषाम् उषितवान् पूर्वम् सकाशे स महास्त्रवित् ।क्वचित् परिदशान् मासान् एक संवत्सरम् क्वचित्॥

yeṣām uṣitavān pūrvam sakāśe sa mahāstravit |kvacit paridaśān māsān eka saṃvatsaram kvacit ||

क्वचित् च चतुरो मासान् पंच षट् च परान् क्वचित् ।अपरत्र अधिकान् मासान् अध्यर्धम् अधिकम् क्वचित्॥

kvacit ca caturo māsān paṃca ṣaṭ ca parān kvacit |aparatra adhikān māsān adhyardham adhikam kvacit ||

त्रीन् मासान् अष्ट मासान् च राघवो न्यवसत् सुखम् ।तत्र संवसतः तस्य मुनीनाम् आश्रमेषु वै॥

trīn māsān aṣṭa māsān ca rāghavo nyavasat sukham |tatra saṃvasataḥ tasya munīnām āśrameṣu vai ||

रमतः च आनुकूल्येन ययुः संवत्सरा दश ।परिसृत्य च धर्मज्ञः राघवः सह सीतया॥

ramataḥ ca ānukūlyena yayuḥ saṃvatsarā daśa |parisṛtya ca dharmajñaḥ rāghavaḥ saha sītayā ||

सुतीक्ष्णस्य आश्रमम् श्रीमान् पुनर् एव आजगाम ह ।स तम् आश्रमम् आगम्य मुनिभिः परिपूजितः॥

sutīkṣṇasya āśramam śrīmān punar eva ājagāma ha |sa tam āśramam āgamya munibhiḥ paripūjitaḥ ||

तत्र अपि न्यवसत् रामः कंचित् कालम् अरिन्दमः ।अथ आश्रमस्थो विनयात् कदाचित् तम् महामुनिम्॥

tatra api nyavasat rāmaḥ kaṃcit kālam arindamaḥ |atha āśramastho vinayāt kadācit tam mahāmunim ||

उपासीनः स काकुत्स्थः सुतीक्ष्णम् इदम् अब्रवीत् ।अस्मिन् अरण्ये भगवन् अगस्त्यो मुनिसत्तमः॥

upāsīnaḥ sa kākutsthaḥ sutīkṣṇam idam abravīt |asmin araṇye bhagavan agastyo munisattamaḥ ||

वसति इति मया नित्यम् कथाः कथयताम् श्रुतम् ।न तु जानामि तम् देशम् वनस्य अस्य महत्तया॥

vasati iti mayā nityam kathāḥ kathayatām śrutam |na tu jānāmi tam deśam vanasya asya mahattayā ||

कुत्र आश्रम पदम् पुण्यम् महर्षेः तस्य धीमतः ।प्रसाद अर्थम् भगवतः सानुजः सह सीतया॥

kutra āśrama padam puṇyam maharṣeḥ tasya dhīmataḥ |prasāda artham bhagavataḥ sānujaḥ saha sītayā ||

अगस्त्यम् अभिगच्छेयम् अभिवादयितुम् मुनिम् ।मनोरथो महान् एष हृदि परिवर्तते॥

agastyam abhigaccheyam abhivādayitum munim |manoratho mahān eṣa hṛdi parivartate ||

यदि अहम् तम् मुनिवरम् शुश्रूषेयम् अपि स्वयम् ।इति रामस्य स मुनिः श्रुत्वा धर्मात्मनो वचः॥

yadi aham tam munivaram śuśrūṣeyam api svayam |iti rāmasya sa muniḥ śrutvā dharmātmano vacaḥ ||

सुतीक्ष्णः प्रत्युवाच इदम् प्रीतो दशरथात्मजम् ।अहम् अपि एतद् एव त्वाम् वक्तु कामः स लक्ष्मणम्॥

sutīkṣṇaḥ pratyuvāca idam prīto daśarathātmajam |aham api etad eva tvām vaktu kāmaḥ sa lakṣmaṇam ||

अगस्त्यम् अभिगच्छ इति सीतया सह राघव ।दिष्ट्या तु इदानीम् अर्थे अस्मिन् स्वयम् एव ब्रवीषि माम्॥

agastyam abhigaccha iti sītayā saha rāghava |diṣṭyā tu idānīm arthe asmin svayam eva bravīṣi mām ||

अयम् आख्यामि ते राम यत्र अगस्त्यो महामुनिः ।योजनानि आश्रमात् तात याहि चत्वारि वै ततः ।दक्षिणेन महान् श्रीमान् अगस्त्य भ्रातुर् आश्रमः॥

ayam ākhyāmi te rāma yatra agastyo mahāmuniḥ |yojanāni āśramāt tāta yāhi catvāri vai tataḥ |dakṣiṇena mahān śrīmān agastya bhrātur āśramaḥ ||

स्थली प्राय वनोद्देशे पिप्पली वन शोभिते ।बहु पुष्प फले रम्ये नाना विहग नादिते॥

sthalī prāya vanoddeśe pippalī vana śobhite |bahu puṣpa phale ramye nānā vihaga nādite ||

पद्मिन्यो विविधाः तत्र प्रसन्न सलिल आशयाः ।हंस कारण्डव आकीर्णाः चक्रवाक उपशोभिताः॥

padminyo vividhāḥ tatra prasanna salila āśayāḥ |haṃsa kāraṇḍava ākīrṇāḥ cakravāka upaśobhitāḥ ||

तत्र एकाम् रजनीम् व्युष्य प्रभाते राम गम्यताम् ।दक्षिणाम् दिशम् आस्थाय वन षण्डस्य पार्श्वतः॥

tatra ekām rajanīm vyuṣya prabhāte rāma gamyatām |dakṣiṇām diśam āsthāya vana ṣaṇḍasya pārśvataḥ ||

तत्र अगस्त्य आश्रम पदम् गत्वा योजनम् अन्तरम् ।रमणीये वनोद्देशे बहु पादप शोभिते॥

tatra agastya āśrama padam gatvā yojanam antaram |ramaṇīye vanoddeśe bahu pādapa śobhite ||

रंस्यते तत्र वैदेही लक्ष्मणः च त्वया सह ।स हि रम्यो वनोउद्देशो बहु पादप संयुतः॥

raṃsyate tatra vaidehī lakṣmaṇaḥ ca tvayā saha |sa hi ramyo vanouddeśo bahu pādapa saṃyutaḥ ||

यदि बुद्धिः कृता द्रष्टुम् अगस्त्यम् तम् महामुनिम् ।अद्य एव गमने बुद्धिम् रोचयस्व महामते॥

yadi buddhiḥ kṛtā draṣṭum agastyam tam mahāmunim |adya eva gamane buddhim rocayasva mahāmate ||

इति रामो मुनेः श्रुत्वा सह भ्रात्रा अभिवाद्य च ।प्रतस्थे अगस्त्यम् उद्दिश्य सानुगः सह सीतया॥

iti rāmo muneḥ śrutvā saha bhrātrā abhivādya ca |pratasthe agastyam uddiśya sānugaḥ saha sītayā ||

पश्यन् वनानि चित्राणि पर्वतां च अभ्र संनिभान् ।सरांसि सरितः चैव पथि मार्ग वश अनुगतान्॥

paśyan vanāni citrāṇi parvatāṃ ca abhra saṃnibhān |sarāṃsi saritaḥ caiva pathi mārga vaśa anugatān ||

सुतीक्ष्णेन उपदिष्टेन गत्वा तेन पथा सुखम् ।इदम् परम संहृष्टो वाक्यम् लक्ष्मणम् अब्रवीत्॥

sutīkṣṇena upadiṣṭena gatvā tena pathā sukham |idam parama saṃhṛṣṭo vākyam lakṣmaṇam abravīt ||

एतद् एव आश्रम पदम् नूनम् तस्य महात्मनः ।अगस्त्यस्य मुनेर् भ्रातुर् दृश्यते पुण्य कर्मणः॥

etad eva āśrama padam nūnam tasya mahātmanaḥ |agastyasya muner bhrātur dṛśyate puṇya karmaṇaḥ ||

यथा हि इमे वनस्य अस्य ज्ञाताः पथि सहस्रशः ।संनताः फल भरेण पुष्प भारेण च द्रुमाः॥

yathā hi ime vanasya asya jñātāḥ pathi sahasraśaḥ |saṃnatāḥ phala bhareṇa puṣpa bhāreṇa ca drumāḥ ||

पिप्पलीनाम् च पक्वानाम् वनाद् अस्माद् उपागतः ।गन्धो अयम् पवन उत्क्षिप्तः सहसा कटुकोदयः॥

pippalīnām ca pakvānām vanād asmād upāgataḥ |gandho ayam pavana utkṣiptaḥ sahasā kaṭukodayaḥ ||

तत्र तत्र च दृश्यन्ते संक्षिप्ताः काष्ठ संचयाः ।लूनाः च परिदृश्यन्ते दर्भा वैदूर्य वर्चसः॥

tatra tatra ca dṛśyante saṃkṣiptāḥ kāṣṭha saṃcayāḥ |lūnāḥ ca paridṛśyante darbhā vaidūrya varcasaḥ ||

एतत् च वन मध्यस्थम् कृष्ण अभ्र शिखर उपमम् ।पावकस्य आश्रमस्थस्य धूमाग्रम् संप्रदृश्यते॥

etat ca vana madhyastham kṛṣṇa abhra śikhara upamam |pāvakasya āśramasthasya dhūmāgram saṃpradṛśyate ||

विविक्तेषु च तीर्थेषु कृत स्नाना द्विजातयः ।पुष्प उपहारम् कुर्वन्ति कुसुमैः स्वयम् आर्जितैः॥

vivikteṣu ca tīrtheṣu kṛta snānā dvijātayaḥ |puṣpa upahāram kurvanti kusumaiḥ svayam ārjitaiḥ ||

ततः सुतीक्ष्णस्य वचनम् यथा सौम्य मया श्रुतम् ।अगस्त्यस्य आश्रमो भ्रातुर् नूनम् एष भविष्यति॥

tataḥ sutīkṣṇasya vacanam yathā saumya mayā śrutam |agastyasya āśramo bhrātur nūnam eṣa bhaviṣyati ||

निगृह्य तरसा मृत्युम् लोकानाम् हित काम्यया ।यस्य भ्रात्रा कृता इयम् दिक् शरण्या पुण्य कर्मणा॥

nigṛhya tarasā mṛtyum lokānām hita kāmyayā |yasya bhrātrā kṛtā iyam dik śaraṇyā puṇya karmaṇā ||

इह एकदा किल क्रूरो वातापिः अपि च इल्वलः ।भ्रातरौ सहितौ आस्ताम् ब्राह्मणघ्नौ महा असुरौ॥

iha ekadā kila krūro vātāpiḥ api ca ilvalaḥ |bhrātarau sahitau āstām brāhmaṇaghnau mahā asurau ||

धारयन् ब्राह्मणम् रूपम् इल्वलः संस्कृतम् वदन् ।आमंत्रयति विप्रान् स श्राद्धम् उद्दिश्य निर्घृणः॥

dhārayan brāhmaṇam rūpam ilvalaḥ saṃskṛtam vadan |āmaṃtrayati viprān sa śrāddham uddiśya nirghṛṇaḥ ||

भ्रातरम् संस्कृतम् कृत्वा ततः तम् मेष रूपिणम् ।तान् द्विजान् भोजयामास श्राद्ध दृष्टेन कर्मणा॥

bhrātaram saṃskṛtam kṛtvā tataḥ tam meṣa rūpiṇam |tān dvijān bhojayāmāsa śrāddha dṛṣṭena karmaṇā ||

ततो भुक्तवताम् तेषाम् विप्राणाम् इल्वलो अब्रवीत् ।वातापे निष्क्रमस्व इति स्वरेण महता वदन्॥

tato bhuktavatām teṣām viprāṇām ilvalo abravīt |vātāpe niṣkramasva iti svareṇa mahatā vadan ||

ततो भ्रातुर् वचः श्रुत्वा वातापिः मेषवत् नदन् ।भित्त्वा भित्वा शरीराणि ब्राह्मणानाम् विनिष्पतत्॥

tato bhrātur vacaḥ śrutvā vātāpiḥ meṣavat nadan |bhittvā bhitvā śarīrāṇi brāhmaṇānām viniṣpatat ||

ब्राह्मणानाम् सहस्राणि तैः एवम् काम रूपिभिः ।विनाशितानि संहत्य नित्यशः पिशित अशनैः॥

brāhmaṇānām sahasrāṇi taiḥ evam kāma rūpibhiḥ |vināśitāni saṃhatya nityaśaḥ piśita aśanaiḥ ||

अगस्त्येन तदा देवैः प्रार्थितेन महर्षिणा ।अनुभूय किल श्राद्धे भक्षितः स महा असुरः॥

agastyena tadā devaiḥ prārthitena maharṣiṇā |anubhūya kila śrāddhe bhakṣitaḥ sa mahā asuraḥ ||

ततः संपन्नम् इति उक्त्वा दत्त्वा हस्ते अवनेजनम् ।भ्रातरम् निष्क्रमस्व इति च इल्वलः समभाषत॥

tataḥ saṃpannam iti uktvā dattvā haste avanejanam |bhrātaram niṣkramasva iti ca ilvalaḥ samabhāṣata ||

स तदा भाषमाणम् तु भ्रातरम् विप्र घातिनम् ।अब्रवीत् प्रहसन् धीमान् अगस्त्यो मुनि सत्तमः॥

sa tadā bhāṣamāṇam tu bhrātaram vipra ghātinam |abravīt prahasan dhīmān agastyo muni sattamaḥ ||

कुतो निष्क्रमितुम् शक्तिर् मया जीर्णस्य रक्षसः ।भ्रातुः ते मेष रूपस्य गतस्य यम सादनम्॥

kuto niṣkramitum śaktir mayā jīrṇasya rakṣasaḥ |bhrātuḥ te meṣa rūpasya gatasya yama sādanam ||

अथ तस्य वचः श्रुत्वा भ्रातुर् निधन संश्रितम् ।प्रधर्षयितुम् आरेभे मुनिम् क्रोधात् निशा चरः॥

atha tasya vacaḥ śrutvā bhrātur nidhana saṃśritam |pradharṣayitum ārebhe munim krodhāt niśā caraḥ ||

सो अभ्यद्रवत् द्विजेंद्रम् तम् मुनिना दीप्त तेजसा ।चक्षुषा अनल कल्पेन निर्दग्धो निधनम् गतः॥

so abhyadravat dvijeṃdram tam muninā dīpta tejasā |cakṣuṣā anala kalpena nirdagdho nidhanam gataḥ ||

तस्य अयम् आश्रमो भ्रातुः तटाक वन शोभितः ।विप्र अनुकम्पया येन कर्म इदम् दुष्करम् कृतम्॥

tasya ayam āśramo bhrātuḥ taṭāka vana śobhitaḥ |vipra anukampayā yena karma idam duṣkaram kṛtam ||

एवम् कथयमानस्य तस्य सौमित्रिणा सह ।रामस्य अस्तम् गतः सूर्यः संध्या कालो अभ्यवर्तत॥

evam kathayamānasya tasya saumitriṇā saha |rāmasya astam gataḥ sūryaḥ saṃdhyā kālo abhyavartata ||

उपास्य पश्चिमाम् संध्याम् सह भ्रात्रा यथा विधि ।प्रविवेश आश्रम पदम् तम् ऋषिम् च अभ्यवादयत्॥

upāsya paścimām saṃdhyām saha bhrātrā yathā vidhi |praviveśa āśrama padam tam ṛṣim ca abhyavādayat ||

सम्यक् प्रतिगृहीतः तु मुनिना तेन राघवः ।न्यवसत् ताम् निशाम् एकाम् प्राश्य मूल फलानि च॥

samyak pratigṛhītaḥ tu muninā tena rāghavaḥ |nyavasat tām niśām ekām prāśya mūla phalāni ca ||

तस्याम् रात्र्याम् व्यतीतायाम् उदिते रवि मण्डले ।भ्रातरम् तम् अगस्त्यस्य आमंत्रयत राघवः॥

tasyām rātryām vyatītāyām udite ravi maṇḍale |bhrātaram tam agastyasya āmaṃtrayata rāghavaḥ ||

अभिवादये त्वाम् भगवन् सुखम् स्म उष्यतो निशाम् ।आमंत्रये त्वाम् गच्छामि गुरुम् ते द्रष्टुम् अग्रजम्॥

abhivādaye tvām bhagavan sukham sma uṣyato niśām |āmaṃtraye tvām gacchāmi gurum te draṣṭum agrajam ||

गम्यताम् इति तेन उक्तो जगाम रघु नन्दनः ।यथा उद्दिष्टेन मार्गेण वनम् तत् च अवलोकयन्॥

gamyatām iti tena ukto jagāma raghu nandanaḥ |yathā uddiṣṭena mārgeṇa vanam tat ca avalokayan ||

नीवारान् पनसान् सालान् वन्जुलान् तिनिशान् तथा ।चिरि बिल्वान् मधूकान् च बिल्वान् अथ च तिन्दुकान्॥

nīvārān panasān sālān vanjulān tiniśān tathā |ciri bilvān madhūkān ca bilvān atha ca tindukān ||

पुष्पितान् पुष्पित अग्राभिर् लताभिर् उपशोभितान् ।ददर्श रामः शतशः तत्र कान्तार पादपान्॥

puṣpitān puṣpita agrābhir latābhir upaśobhitān |dadarśa rāmaḥ śataśaḥ tatra kāntāra pādapān ||

हस्ति हस्तैः विमृदितान् वानरैः उपशोभितान् ।मत्तैः शकुनि संघैः च शतशः प्रति नादितान्॥

hasti hastaiḥ vimṛditān vānaraiḥ upaśobhitān |mattaiḥ śakuni saṃghaiḥ ca śataśaḥ prati nāditān ||

ततो अब्रवीत् समीपस्थम् रामो राजीव लोचनः ।पृष्ठतो अनुगतम् वीरम् लक्ष्मणम् लक्ष्मिवर्धनम्॥

tato abravīt samīpastham rāmo rājīva locanaḥ |pṛṣṭhato anugatam vīram lakṣmaṇam lakṣmivardhanam ||

स्निग्ध पत्रा यथा वृक्षा यथा क्षान्ता मृग द्विजाः ।आश्रमो न अतिदूरस्थो महर्षेर् भावित आत्मनः॥

snigdha patrā yathā vṛkṣā yathā kṣāntā mṛga dvijāḥ |āśramo na atidūrastho maharṣer bhāvita ātmanaḥ ||

अगस्त्य इति विख्यातो लोके स्वेन एव कर्मणा ।आश्रमो दृश्यते तस्य परिश्रान्त श्रम अपहः॥

agastya iti vikhyāto loke svena eva karmaṇā |āśramo dṛśyate tasya pariśrānta śrama apahaḥ ||

प्राज्य धूम आकुल वनः चीर माला परिष्कृतः ।प्रशान्त मृग यूथः च नाना शकुनि नादितः॥

prājya dhūma ākula vanaḥ cīra mālā pariṣkṛtaḥ |praśānta mṛga yūthaḥ ca nānā śakuni nāditaḥ ||

निगृह्य तरसा मृत्युम् लोकानाम् हित काम्यया ।दक्षिणा दिक् कृता येन शरण्या पुण्य कर्मणा॥

nigṛhya tarasā mṛtyum lokānām hita kāmyayā |dakṣiṇā dik kṛtā yena śaraṇyā puṇya karmaṇā ||

तस्य इदम् आश्रम पदम् प्रभावाद् यस्य राक्षसैः ।दिक् इयम् दक्षिणा त्रासाद् दृश्यते न उपभुज्यते॥

tasya idam āśrama padam prabhāvād yasya rākṣasaiḥ |dik iyam dakṣiṇā trāsād dṛśyate na upabhujyate ||

यदा प्रभृति च आक्रान्ता दिग् इयम् पुण्य कर्मणा ।तदा प्रभृति निर् वैराः प्रशान्ता रजनी चराः॥

yadā prabhṛti ca ākrāntā dig iyam puṇya karmaṇā |tadā prabhṛti nir vairāḥ praśāntā rajanī carāḥ ||

नाम्ना च इयम् भगवतो दक्षिणा दिक् प्रदक्षिणा ।प्रथिता त्रिषु लोकेषु दुर्धर्षा क्रूर कर्मभिः॥

nāmnā ca iyam bhagavato dakṣiṇā dik pradakṣiṇā |prathitā triṣu lokeṣu durdharṣā krūra karmabhiḥ ||

मार्गम् निरोद्धुम् सततम् भास्करस्य अचल उत्तमः ।संदेशम् पालयन् तस्य विंध्य शैलो न वर्धते॥

mārgam niroddhum satatam bhāskarasya acala uttamaḥ |saṃdeśam pālayan tasya viṃdhya śailo na vardhate ||

अयम् दीर्घ आयुषः तस्य लोके विश्रुत कर्मणः ।अगस्त्यस्य आश्रमः श्रीमान् विनीत मृग सेवितः॥

ayam dīrgha āyuṣaḥ tasya loke viśruta karmaṇaḥ |agastyasya āśramaḥ śrīmān vinīta mṛga sevitaḥ ||

एष लोक अर्चितः साधुः हिते नित्यम् रतः सताम् ।अस्मान् अधिगतान् एष श्रेयसा योजयिष्यति॥

eṣa loka arcitaḥ sādhuḥ hite nityam rataḥ satām |asmān adhigatān eṣa śreyasā yojayiṣyati ||

आराधयिष्यामि अत्र अहम् अगस्त्यम् तम् महामुनिम् ।शेषम् च वन वासस्य सौम्य वत्स्यामि अहम् प्रभो॥

ārādhayiṣyāmi atra aham agastyam tam mahāmunim |śeṣam ca vana vāsasya saumya vatsyāmi aham prabho ||

अत्र देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाः च परम ऋषयः ।अगस्त्यम् नियत आहाराः सततम् पर्युपासते॥

atra devāḥ sagandharvāḥ siddhāḥ ca parama ṛṣayaḥ |agastyam niyata āhārāḥ satatam paryupāsate ||

न अत्र जीवेत् मृषावादी क्रूरो वा यदि वा शठः ।नृशंसः पाप वृत्तो वा मुनिः एष तथा विधः॥

na atra jīvet mṛṣāvādī krūro vā yadi vā śaṭhaḥ |nṛśaṃsaḥ pāpa vṛtto vā muniḥ eṣa tathā vidhaḥ ||

अत्र देवाः च यक्षाः च नागाः च पतगैः सह ।वसन्ति नियत आहारा धर्मम् आराधयिष्णवः॥

atra devāḥ ca yakṣāḥ ca nāgāḥ ca patagaiḥ saha |vasanti niyata āhārā dharmam ārādhayiṣṇavaḥ ||

अत्र सिद्धा महात्मानो विमानैः सूर्य सन्निभैः ।त्यक्त्वा देहान् नवैर् देहैः स्वर् याताः परम ऋषयः॥

atra siddhā mahātmāno vimānaiḥ sūrya sannibhaiḥ |tyaktvā dehān navair dehaiḥ svar yātāḥ parama ṛṣayaḥ ||

यक्षत्वम् अमरत्वम् च राज्यानि विविधानि च ।अत्र देवाः प्रयच्छन्ति भूतैः आराधिताः शुभैः॥

yakṣatvam amaratvam ca rājyāni vividhāni ca |atra devāḥ prayacchanti bhūtaiḥ ārādhitāḥ śubhaiḥ ||

आगताः स्म आश्रम पदम् सौमित्रे प्रविश अग्रतः ।निवेदय इह माम् प्राप्तम् ऋषये सह सीतया॥

āgatāḥ sma āśrama padam saumitre praviśa agrataḥ |nivedaya iha mām prāptam ṛṣaye saha sītayā ||