Kanda.Sarga 6.41

अथ तस्मिन्निमित्तानि दृष्ट्वा लक्ष्मणपूर्वजः ।सुग्रीवं सम्परिष्वज्य तदा वचनमब्रवीत्॥

atha tasminnimittāni dṛṣṭvā lakṣmaṇapūrvajaḥ |sugrīvaṃ sampariṣvajya tadā vacanamabravīt ||

असम्मन्त्र्य मया सार्द्धं तदिदं साहसं कृतम् ।एवं साहसकर्माणि न कुर्वन्ति जनेश्वराः॥

asammantrya mayā sārddhaṃ tadidaṃ sāhasaṃ kṛtam |evaṃ sāhasakarmāṇi na kurvanti janeśvarāḥ ||

संशये स्थाप्य मां चेदं बलं च सविभीषणम् ।कष्टं कृतमिदं वीर साहसं साहसप्रिय॥

saṃśaye sthāpya māṃ cedaṃ balaṃ ca savibhīṣaṇam |kaṣṭaṃ kṛtamidaṃ vīra sāhasaṃ sāhasapriya ||

इदानीं मा कृथा वीर एवंविधमचिन्तितम् ।त्वयि किञ्चित् समापन्ने किं कार्यं सीतया मम॥

idānīṃ mā kṛthā vīra evaṃvidhamacintitam |tvayi kiñcit samāpanne kiṃ kāryaṃ sītayā mama ||

भरतेन महाबाहो लक्ष्मणेन यवीयसा ।शत्रुघ्नेन च शत्रुघ्न स्वशरीरेण वा पुनः ॥ ६.४१.५ ॥पुनःपुनः ॥॥

bharatena mahābāho lakṣmaṇena yavīyasā |śatrughnena ca śatrughna svaśarīreṇa vā punaḥ || 6.41.5 ||punaḥpunaḥ || ||

त्वयि चानागते पूर्वमिति मे निश्चिता मतिः ।जानतश्चापि ते वीर्यं महेन्द्रवरुणोपम॥

tvayi cānāgate pūrvamiti me niścitā matiḥ |jānataścāpi te vīryaṃ mahendravaruṇopama ||

हत्वा ऽहं रावणं युद्धे सपुत्रबलवाहनम् ।अभिषिच्य च लङ्कायां विभीषणमथापि च ।भरते राज्यमावेश्य त्यक्ष्ये देहं महाबल॥

hatvā 'haṃ rāvaṇaṃ yuddhe saputrabalavāhanam |abhiṣicya ca laṅkāyāṃ vibhīṣaṇamathāpi ca |bharate rājyamāveśya tyakṣye dehaṃ mahābala ||

तमेवं वादिनं रामं सुग्रीवः प्रत्यभाषत॥

tamevaṃ vādinaṃ rāmaṃ sugrīvaḥ pratyabhāṣata ||

तव भार्यापहर्तारं दृष्ट्वा राघव रावणम् ।मर्षयामि कथं वीर जानन् पौरुषमात्मनः॥

tava bhāryāpahartāraṃ dṛṣṭvā rāghava rāvaṇam |marṣayāmi kathaṃ vīra jānan pauruṣamātmanaḥ ||

इत्येवं वादिनं वीरमभिनन्द्य स राघवः ।लक्ष्मणं लक्ष्मिसम्पन्नमिदं वचनमब्रवीत्॥

ityevaṃ vādinaṃ vīramabhinandya sa rāghavaḥ |lakṣmaṇaṃ lakṣmisampannamidaṃ vacanamabravīt ||

परिगृह्योदकं शीतं वनानि फलवन्ति च ।बलौघं संविभज्येमं व्यूह्य तिष्ठेम लक्ष्मण॥

parigṛhyodakaṃ śītaṃ vanāni phalavanti ca |balaughaṃ saṃvibhajyemaṃ vyūhya tiṣṭhema lakṣmaṇa ||

लोकक्षयकरं भीमं भयं पश्याम्युपस्थितम् ।निबर्हणं प्रवीराणामृक्षवानररक्षसाम्॥

lokakṣayakaraṃ bhīmaṃ bhayaṃ paśyāmyupasthitam |nibarhaṇaṃ pravīrāṇāmṛkṣavānararakṣasām ||

वाताश्च परुषा वान्ति कम्पते च वसुन्धरा ।पर्वताग्राणि वेपन्ते पतन्ति धरणीरुहाः॥

vātāśca paruṣā vānti kampate ca vasundharā |parvatāgrāṇi vepante patanti dharaṇīruhāḥ ||

मेघाः क्रव्यादसङ्काशाः परुषाः परुषस्वनाः ।क्रूराः क्रूरं प्रवर्षन्ति मिश्रं शोणितबिन्दुभिः॥

meghāḥ kravyādasaṅkāśāḥ paruṣāḥ paruṣasvanāḥ |krūrāḥ krūraṃ pravarṣanti miśraṃ śoṇitabindubhiḥ ||

रक्तचन्दनसङ्काशा सन्ध्या परमदारुणा ।ज्वलच्च निपतत्येतदादित्यादग्निमण्डलम्॥

raktacandanasaṅkāśā sandhyā paramadāruṇā |jvalacca nipatatyetadādityādagnimaṇḍalam ||

आदित्यमभिवाश्यन्ति जनयन्तो महद्भयम् ।दीना दीनस्वरा घोरा अप्रशस्ता मृगद्विजाः॥

ādityamabhivāśyanti janayanto mahadbhayam |dīnā dīnasvarā ghorā apraśastā mṛgadvijāḥ ||

रजन्यामप्रकाशश्च सन्तापयति चन्द्रमाः ।कृष्णरक्तान्तपर्यन्तो यथा लोकस्य सङ्क्षये॥

rajanyāmaprakāśaśca santāpayati candramāḥ |kṛṣṇaraktāntaparyanto yathā lokasya saṅkṣaye ||

ह्रस्वो रूक्षो ऽप्रशस्तश्च परिवेषः सुलोहितः॥

hrasvo rūkṣo 'praśastaśca pariveṣaḥ sulohitaḥ ||

आदित्यमण्डले नीलं लक्ष्म लक्ष्मण दृश्यते ।दृश्यन्ते न यथावच्च नक्षत्राण्यभिवर्तते ।युगान्तमिव लोकस्य पश्य लक्ष्मण शंसति॥

ādityamaṇḍale nīlaṃ lakṣma lakṣmaṇa dṛśyate |dṛśyante na yathāvacca nakṣatrāṇyabhivartate |yugāntamiva lokasya paśya lakṣmaṇa śaṃsati ||

काकाः श्येनास्तथा गृध्रा नीचैः परिपतन्ति च ।शिवाश्चाप्यशिवा वाचः प्रवदन्ति महास्वनाः॥

kākāḥ śyenāstathā gṛdhrā nīcaiḥ paripatanti ca |śivāścāpyaśivā vācaḥ pravadanti mahāsvanāḥ ||

क्षिप्रमद्य दुराधर्षां लङ्कां रावणपालिताम् ।अभियाम जवेनैव सर्वतो हरिभिर्वृताः॥

kṣipramadya durādharṣāṃ laṅkāṃ rāvaṇapālitām |abhiyāma javenaiva sarvato haribhirvṛtāḥ ||

इत्येवं संवदन् वीरो लक्ष्मणं लक्ष्मणाग्रजः ।तस्मादवातरच्छीव्रं पर्वताग्रान्महाबलः॥

ityevaṃ saṃvadan vīro lakṣmaṇaṃ lakṣmaṇāgrajaḥ |tasmādavātaracchīvraṃ parvatāgrānmahābalaḥ ||

अवतीर्यं च धर्मात्मा तस्माच्छैलात् स राघवः ।परैः परमदुर्धर्षं ददर्श बलमात्मनः॥

avatīryaṃ ca dharmātmā tasmācchailāt sa rāghavaḥ |paraiḥ paramadurdharṣaṃ dadarśa balamātmanaḥ ||

सन्नह्य तु ससुग्रीवः कपिराजबलं महत् ।कालज्ञो राघवः काले संयुगायाभ्यचोदयत्॥

sannahya tu sasugrīvaḥ kapirājabalaṃ mahat |kālajño rāghavaḥ kāle saṃyugāyābhyacodayat ||

ततः काले महाबाहुर्बलेन महतावृतः ।प्रस्थितः पुरतो धन्वी लङ्कामभिमुखः पुरीम्॥

tataḥ kāle mahābāhurbalena mahatāvṛtaḥ |prasthitaḥ purato dhanvī laṅkāmabhimukhaḥ purīm ||

तं विभीषणसुग्रीवौ हनुमान् जाम्बवान्नलः ।ऋक्षराजस्तथा नीलो लक्ष्मणश्चान्वयुस्तदा॥

taṃ vibhīṣaṇasugrīvau hanumān jāmbavānnalaḥ |ṛkṣarājastathā nīlo lakṣmaṇaścānvayustadā ||

ततः पश्चात् सुमहती पृतनर्क्षवनौकसाम् ।प्रच्छाद्य महतीं भूमिमनुयाति स्म राघवम्॥

tataḥ paścāt sumahatī pṛtanarkṣavanaukasām |pracchādya mahatīṃ bhūmimanuyāti sma rāghavam ||

शैलशृङ्गाणि शतशः प्रवृद्धांश्च महीरुहान् ।जगृहुः कुञ्जरप्रख्या वानराः परवारणाः॥

śailaśṛṅgāṇi śataśaḥ pravṛddhāṃśca mahīruhān |jagṛhuḥ kuñjaraprakhyā vānarāḥ paravāraṇāḥ ||

तौ तु दीर्घेण कालेन भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।रावणस्य पुरीं लङ्कामासेदतुररिन्दमौ॥

tau tu dīrgheṇa kālena bhrātarau rāmalakṣmaṇau |rāvaṇasya purīṃ laṅkāmāsedaturarindamau ||

पताकमालिनीं रम्यामुद्यानवनशोभिताम् ।चित्रवप्रां सुदुष्प्रापामुच्चैः प्राकारतोरणाम्॥

patākamālinīṃ ramyāmudyānavanaśobhitām |citravaprāṃ suduṣprāpāmuccaiḥ prākāratoraṇām ||

तां सुरैरपि दुर्धर्षां रामवाक्यप्रचोदिताः ।यथानिवेशं सम्पीड्य न्यविशन्त वनौकसः॥

tāṃ surairapi durdharṣāṃ rāmavākyapracoditāḥ |yathāniveśaṃ sampīḍya nyaviśanta vanaukasaḥ ||

लङ्कायास्तूत्तरद्वारं शलशृङ्गमिवोन्नतम् ।रामः सहानुजो धन्वी जुगोप च रुरोध च॥

laṅkāyāstūttaradvāraṃ śalaśṛṅgamivonnatam |rāmaḥ sahānujo dhanvī jugopa ca rurodha ca ||

लङ्कामुपनिविष्टश्च रामो दशरथात्मजः ।लक्ष्मणानुचरो वीरः पुरीं रावणपालिताम् ।उत्तरद्वारमासाद्य यत्र तिष्ठति रावणः॥

laṅkāmupaniviṣṭaśca rāmo daśarathātmajaḥ |lakṣmaṇānucaro vīraḥ purīṃ rāvaṇapālitām |uttaradvāramāsādya yatra tiṣṭhati rāvaṇaḥ ||

नान्यो रामाद्धि तद्द्वारं समर्थः परिरक्षितुम् ।रावणाधिष्ठितं भीमं वरुणेनेव सागरम्॥

nānyo rāmāddhi taddvāraṃ samarthaḥ parirakṣitum |rāvaṇādhiṣṭhitaṃ bhīmaṃ varuṇeneva sāgaram ||

सायुधै राक्षसैर्भीमैरभिगुप्तं समन्ततः ।लघूनां त्रासजननं पातालमिव दानवैः॥

sāyudhai rākṣasairbhīmairabhiguptaṃ samantataḥ |laghūnāṃ trāsajananaṃ pātālamiva dānavaiḥ ||

विन्यस्तानि च योधानां बहूनि विविधानि च ।ददर्शायुधजालानि तत्रैव कवचानि च॥

vinyastāni ca yodhānāṃ bahūni vividhāni ca |dadarśāyudhajālāni tatraiva kavacāni ca ||

पूर्वं तु द्वारमासाद्य नीलो हरिचमूपतिः ।अतिष्ठत् सह मैन्देन द्विविदेन च वीर्यवान्॥

pūrvaṃ tu dvāramāsādya nīlo haricamūpatiḥ |atiṣṭhat saha maindena dvividena ca vīryavān ||

अङ्गदो दक्षिणद्वारं जग्राह सुमहाबलः ।ऋषभेण गवाक्षेण गजेन गवयेन च॥

aṅgado dakṣiṇadvāraṃ jagrāha sumahābalaḥ |ṛṣabheṇa gavākṣeṇa gajena gavayena ca ||

हनुमान् पश्चिमद्वारं ररक्ष बलवान् कपिः ।प्रमाथिप्रघसाभ्यां च वीरैरन्यैश्च सङ्गतः॥

hanumān paścimadvāraṃ rarakṣa balavān kapiḥ |pramāthipraghasābhyāṃ ca vīrairanyaiśca saṅgataḥ ||

मध्यमे च स्वयं गुल्मे सुग्रीवः समतिष्ठत ।सह सर्वैहरिश्रेष्ठैः सुपर्णश्वसनोपमैः॥

madhyame ca svayaṃ gulme sugrīvaḥ samatiṣṭhata |saha sarvaihariśreṣṭhaiḥ suparṇaśvasanopamaiḥ ||

वानाराणां तु षट्त्रिंशत् कोट्यः प्रख्यातयूथपाः ।निपीड्योपनिविष्टाश्च सुग्रीवो यत्र वानरः॥

vānārāṇāṃ tu ṣaṭtriṃśat koṭyaḥ prakhyātayūthapāḥ |nipīḍyopaniviṣṭāśca sugrīvo yatra vānaraḥ ||

शासनेन तु रामस्य लक्ष्मणः सविभीषणः ।द्वारे द्वारे हरीणां तु कोटिं कोटिं न्यवेशयत्॥

śāsanena tu rāmasya lakṣmaṇaḥ savibhīṣaṇaḥ |dvāre dvāre harīṇāṃ tu koṭiṃ koṭiṃ nyaveśayat ||

पश्चिमेन तु रामस्य सुग्रीवः सहजाम्बवान् ।अदूरान्मध्यमे गुल्मे तस्थौ बहुबलानुगः॥

paścimena tu rāmasya sugrīvaḥ sahajāmbavān |adūrānmadhyame gulme tasthau bahubalānugaḥ ||

ते तु वानरशार्दूलाः शार्दूला इव दंष्ट्रिणः ।गृहीत्वा द्रुमशैलाग्रान् हृष्टा युद्धाय तस्थिरे॥

te tu vānaraśārdūlāḥ śārdūlā iva daṃṣṭriṇaḥ |gṛhītvā drumaśailāgrān hṛṣṭā yuddhāya tasthire ||

सर्वे विकृतलाङ्गूलाः सर्वे दंष्ट्रानखायुधाः ।सर्वे विकृतचित्राङ्गाः सर्वे च विकृताननाः॥

sarve vikṛtalāṅgūlāḥ sarve daṃṣṭrānakhāyudhāḥ |sarve vikṛtacitrāṅgāḥ sarve ca vikṛtānanāḥ ||

दशनागबलाः केचित् केचिद्दशगुणोत्तराः ।केचिन्नागसहस्रस्य बभूवुस्तुल्यविक्रमाः॥

daśanāgabalāḥ kecit keciddaśaguṇottarāḥ |kecinnāgasahasrasya babhūvustulyavikramāḥ ||

सन्ति चौघबलाः केचित् केचिच्छतगुणोत्तराः ।अप्रमेयबलाश्चान्ये तत्रासन् हरियूथपाः॥

santi caughabalāḥ kecit kecicchataguṇottarāḥ |aprameyabalāścānye tatrāsan hariyūthapāḥ ||

अद्भुतश्च विचित्रश्च तेषामासीत् समागमः ।तत्र वानरसैन्यानां शलभानामिवोद्यमः॥

adbhutaśca vicitraśca teṣāmāsīt samāgamaḥ |tatra vānarasainyānāṃ śalabhānāmivodyamaḥ ||

परिपूर्णमिवाकाशं सञ्छन्नेव च मेदिनी ।लङ्कामुपनिविष्टैश्च सम्पतद्भिश्च वानरैः॥

paripūrṇamivākāśaṃ sañchanneva ca medinī |laṅkāmupaniviṣṭaiśca sampatadbhiśca vānaraiḥ ||

शतं शतसहस्राणां पृथगृक्षवनौकसाम् ।लङ्काद्वाराण्युपाजग्मुरन्ये योद्धुं समन्ततः॥

śataṃ śatasahasrāṇāṃ pṛthagṛkṣavanaukasām |laṅkādvārāṇyupājagmuranye yoddhuṃ samantataḥ ||

आवृतः स गिरिः सर्वैस्तैः समन्तात् प्लवङ्गमैः॥

āvṛtaḥ sa giriḥ sarvaistaiḥ samantāt plavaṅgamaiḥ ||

अयुतानां सहस्रं च पुरीं तामभ्यवर्तत॥

ayutānāṃ sahasraṃ ca purīṃ tāmabhyavartata ||

वानरैर्बलवद्भिश्च बभूव द्रुमपाणिभिः ।संवृता सर्वतो लङ्का दुष्प्रवेशापि वायुना॥

vānarairbalavadbhiśca babhūva drumapāṇibhiḥ |saṃvṛtā sarvato laṅkā duṣpraveśāpi vāyunā ||

राक्षसा विस्मयं जग्मुः सहसा ऽभिनिपीडिताः ।वानरैर्मेघसङ्काशैः शक्रतुल्यपराक्रमैः॥

rākṣasā vismayaṃ jagmuḥ sahasā 'bhinipīḍitāḥ |vānarairmeghasaṅkāśaiḥ śakratulyaparākramaiḥ ||

महान् शब्दो ऽभवत्तत्र बलौघस्याभिवर्ततः ।सागरस्येव भिन्नस्य यथा स्यात् सलिलस्वनः॥

mahān śabdo 'bhavattatra balaughasyābhivartataḥ |sāgarasyeva bhinnasya yathā syāt salilasvanaḥ ||

तेन शब्देन महता सप्राकारा सतोरणा ।लङ्का प्रचलिता सर्वा सशैलवनकानना॥

tena śabdena mahatā saprākārā satoraṇā |laṅkā pracalitā sarvā saśailavanakānanā ||

रामलक्ष्मणगुप्ता सा सुग्रीवेण च वाहिनी ।बभूव दुर्धर्षतरा सर्वैरपि सुरासुरैः॥

rāmalakṣmaṇaguptā sā sugrīveṇa ca vāhinī |babhūva durdharṣatarā sarvairapi surāsuraiḥ ||

राघवः सन्निवेश्यैव सैन्यं स्वं रक्षसां वधे ।सम्मन्त्र्य मन्त्रिभिः सार्धं निश्चित्य च पुनःपुनः ।आनन्तर्यमभिप्रेप्सुः क्रमयोगार्थतत्त्ववित्॥

rāghavaḥ sanniveśyaiva sainyaṃ svaṃ rakṣasāṃ vadhe |sammantrya mantribhiḥ sārdhaṃ niścitya ca punaḥpunaḥ |ānantaryamabhiprepsuḥ kramayogārthatattvavit ||

विभीषणस्यानुमते राजधर्मनुस्मरन् ।अङ्गदं वालितनयं समाहूयेदमब्रवीत्॥

vibhīṣaṇasyānumate rājadharmanusmaran |aṅgadaṃ vālitanayaṃ samāhūyedamabravīt ||

त्य च पुनःपुनः ।गत्वा सोम्य दशग्रीवं ब्रुहि मद्वचनात् कपे ।लङ्घयित्वा पुरीं लङ्कां भयं त्यक्त्वा गतव्यथः॥

tya ca punaḥpunaḥ |gatvā somya daśagrīvaṃ bruhi madvacanāt kape |laṅghayitvā purīṃ laṅkāṃ bhayaṃ tyaktvā gatavyathaḥ ||

भ्रष्टश्रीकगतैश्वर्य मुमूर्षो नष्टचेतन ।ऋषीणां देवतानां च गन्धर्वाप्सरसां तथा॥

bhraṣṭaśrīkagataiśvarya mumūrṣo naṣṭacetana |ṛṣīṇāṃ devatānāṃ ca gandharvāpsarasāṃ tathā ||

नागानामथ यक्षाणां राज्ञां च रजनीचर ।यच्च पापं कृतं मोहादवलिप्तेन राक्षस॥

nāgānāmatha yakṣāṇāṃ rājñāṃ ca rajanīcara |yacca pāpaṃ kṛtaṃ mohādavaliptena rākṣasa ||

नूनमद्य गतो दर्पः स्वयम्भूवरदानजः ।यस्य दण्डधरस्ते ऽहं दाराहरणकर्शितः ।दण्डं धारयमाणस्तु लङ्काद्वारे व्यवस्थितः॥

nūnamadya gato darpaḥ svayambhūvaradānajaḥ |yasya daṇḍadharaste 'haṃ dārāharaṇakarśitaḥ |daṇḍaṃ dhārayamāṇastu laṅkādvāre vyavasthitaḥ ||

पदवीं देवतानां च महर्षीणां च राक्षस ।राजर्षीणां च सर्वेषां गमिष्यसि मया हतः॥

padavīṃ devatānāṃ ca maharṣīṇāṃ ca rākṣasa |rājarṣīṇāṃ ca sarveṣāṃ gamiṣyasi mayā hataḥ ||

बलेन येन वै सीतां मायया राक्षसाधम ।मामतिक्रामयित्वा त्वं हृतवांस्तन्निदर्शय॥

balena yena vai sītāṃ māyayā rākṣasādhama |māmatikrāmayitvā tvaṃ hṛtavāṃstannidarśaya ||

अराक्षसमिमं लोकं कर्तास्मि निशितैः शरैः ।न चेच्छरणमभ्येषि मामुपादाय मैथिलीम्॥

arākṣasamimaṃ lokaṃ kartāsmi niśitaiḥ śaraiḥ |na ceccharaṇamabhyeṣi māmupādāya maithilīm ||

धर्मात्मा रक्षसां श्रेष्ठः सम्प्राप्तो ऽयं विभीषणः ।लङ्कैश्वर्यं ध्रुवं श्रीमानयं प्राप्नोत्यकण्टकम्॥

dharmātmā rakṣasāṃ śreṣṭhaḥ samprāpto 'yaṃ vibhīṣaṇaḥ |laṅkaiśvaryaṃ dhruvaṃ śrīmānayaṃ prāpnotyakaṇṭakam ||

न हि राज्यमधर्मेण भोक्तुं क्षणमपि त्वया ।शक्यं मूर्खसहायेन पापेनाविदितात्मना॥

na hi rājyamadharmeṇa bhoktuṃ kṣaṇamapi tvayā |śakyaṃ mūrkhasahāyena pāpenāviditātmanā ||

युद्ध्यस्व वा धृतिं कृत्वा शौर्यमालम्ब्य राक्षस ।मच्छरैस्त्वं रणे शान्तस्ततः पूतो भविष्यसि॥

yuddhyasva vā dhṛtiṃ kṛtvā śauryamālambya rākṣasa |maccharaistvaṃ raṇe śāntastataḥ pūto bhaviṣyasi ||

यद्वा विशसि लोकांस्त्रीन् पक्षिभूतो मनोजवः ।मम चक्षुष्पथं प्राप्य न जीवन् प्रतियास्यसि॥

yadvā viśasi lokāṃstrīn pakṣibhūto manojavaḥ |mama cakṣuṣpathaṃ prāpya na jīvan pratiyāsyasi ||

ब्रवीमि त्वां हितं वाक्यं क्रियतामौर्ध्वदैहिकम् ।सुदृष्टा क्रियतां लङ्का जीवितं ते मयि स्थितम्॥

bravīmi tvāṃ hitaṃ vākyaṃ kriyatāmaurdhvadaihikam |sudṛṣṭā kriyatāṃ laṅkā jīvitaṃ te mayi sthitam ||

इत्युक्तः स तु तारेयो रामेणाक्लिष्टकर्मणा ।जगामाकाशमाविश्य मूर्तिमानिव हव्यवाट्॥

ityuktaḥ sa tu tāreyo rāmeṇākliṣṭakarmaṇā |jagāmākāśamāviśya mūrtimāniva havyavāṭ ||

सो ऽतिपत्य मुहूर्तेन श्रीमान्रावणमन्दिरम् ।ददर्शासीनमव्यग्रं रावणं सचिवैः सह॥

so 'tipatya muhūrtena śrīmānrāvaṇamandiram |dadarśāsīnamavyagraṃ rāvaṇaṃ sacivaiḥ saha ||

ततस्तस्याविदूरे स निपत्य हरिपुङ्गवः ।दीप्ताग्निसदृशस्तस्थावङ्गदः कनकाङ्गदः॥

tatastasyāvidūre sa nipatya haripuṅgavaḥ |dīptāgnisadṛśastasthāvaṅgadaḥ kanakāṅgadaḥ ||

तद्रामवचनं सर्वमन्यूनाधिकमुत्तमम् ।सामात्यं श्रावयामास निवेद्यात्मानमात्मना॥

tadrāmavacanaṃ sarvamanyūnādhikamuttamam |sāmātyaṃ śrāvayāmāsa nivedyātmānamātmanā ||

दूतो ऽहं कोसलेन्द्रस्य रामस्याक्लिष्टकर्मणः ।वालिपुत्रो ऽङ्गदो नाम यदि ते श्रोत्रमागतः॥

dūto 'haṃ kosalendrasya rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ |vāliputro 'ṅgado nāma yadi te śrotramāgataḥ ||

आह त्वां राघवो रामः कौसल्यानन्दवर्धनः ।निष्पत्य प्रतियुद्ध्यस्व नृशंस पुरुषो भव॥

āha tvāṃ rāghavo rāmaḥ kausalyānandavardhanaḥ |niṣpatya pratiyuddhyasva nṛśaṃsa puruṣo bhava ||

हन्तास्मि त्वां सहामात्यं सपुत्रज्ञातिबान्धवम् ।निरुद्विग्नास्त्रयो लोका भविष्यन्ति हते त्वयि॥

hantāsmi tvāṃ sahāmātyaṃ saputrajñātibāndhavam |nirudvignāstrayo lokā bhaviṣyanti hate tvayi ||

देवदानवयक्षाणां गन्धर्वोरगरक्षसाम् ।शत्रुमद्योद्धरिष्यामि त्वामृषीणां च कण्टकम्॥

devadānavayakṣāṇāṃ gandharvoragarakṣasām |śatrumadyoddhariṣyāmi tvāmṛṣīṇāṃ ca kaṇṭakam ||

विभीषणस्य चैश्वर्यं भविष्यति हते त्वयि ।न चेत् सत्कृत्य वैदेहीं प्रणिपत्य प्रदास्यसि॥

vibhīṣaṇasya caiśvaryaṃ bhaviṣyati hate tvayi |na cet satkṛtya vaidehīṃ praṇipatya pradāsyasi ||

इत्येवं परुषं वाक्यं ब्रुवाणे हरिपुङ्गवे ।अमर्षवशमापन्नो निशाचरगणेश्वरः॥

ityevaṃ paruṣaṃ vākyaṃ bruvāṇe haripuṅgave |amarṣavaśamāpanno niśācaragaṇeśvaraḥ ||

ततः स रोषताम्राक्षः शशास सचिवांस्तदा ।गृह्यतामेष दुर्मेधा वध्यतामिति चासकृत्॥

tataḥ sa roṣatāmrākṣaḥ śaśāsa sacivāṃstadā |gṛhyatāmeṣa durmedhā vadhyatāmiti cāsakṛt ||

रावणस्य वचः श्रुत्वा दीप्ताग्निसमतेजसः ।जगृहुस्तं ततो घोराश्चत्वारो रजनीचराः॥

rāvaṇasya vacaḥ śrutvā dīptāgnisamatejasaḥ |jagṛhustaṃ tato ghorāścatvāro rajanīcarāḥ ||

ग्राहयामास तारेयः स्वयमात्मानमात्मवान् ।बलं दर्शयितुं वीरो यातुधानगणे तदा॥

grāhayāmāsa tāreyaḥ svayamātmānamātmavān |balaṃ darśayituṃ vīro yātudhānagaṇe tadā ||

स तान् बाहुद्वये सक्तानादाय पतगानिव ।प्रासादं शैलसङ्कासमुत्पपाताङ्गदस्तदा॥

sa tān bāhudvaye saktānādāya patagāniva |prāsādaṃ śailasaṅkāsamutpapātāṅgadastadā ||

ते ऽन्तरिक्षाद्विनिर्धूतास्तस्य वेगेन राक्षसाः ।भूमौ निपतिताः सर्वे राक्षसेन्द्रस्य पश्यतः॥

te 'ntarikṣādvinirdhūtāstasya vegena rākṣasāḥ |bhūmau nipatitāḥ sarve rākṣasendrasya paśyataḥ ||

ततः प्रासादशिखरं शैलशृङ्गमिवोन्नतम् ।ददर्श राक्षसेन्द्रस्य वालिपुत्रः प्रतापवान्॥

tataḥ prāsādaśikharaṃ śailaśṛṅgamivonnatam |dadarśa rākṣasendrasya vāliputraḥ pratāpavān ||

तत्पफाल पदाक्रान्तं दशग्रीवस्य पश्यतः ।पुरा हिमवतः शृङ्गं वज्रिणेव विदारितम्॥

tatpaphāla padākrāntaṃ daśagrīvasya paśyataḥ |purā himavataḥ śṛṅgaṃ vajriṇeva vidāritam ||

भङ्क्त्वा प्रासादशिखरं नाम विश्राव्य चात्मनः ।विनद्य सुमहानादमुत्पपात विहायसम्॥

bhaṅktvā prāsādaśikharaṃ nāma viśrāvya cātmanaḥ |vinadya sumahānādamutpapāta vihāyasam ||

व्यथयन् राक्षसान् सर्वान् हर्षयंश्चापि वानरान् ।स वानराणां मध्ये तु रामपार्श्वमुपागतः॥

vyathayan rākṣasān sarvān harṣayaṃścāpi vānarān |sa vānarāṇāṃ madhye tu rāmapārśvamupāgataḥ ||

रावणस्तु परं चक्रे क्रोधं प्रासादधर्षणात् ।विनाशं चात्मनः पश्यन्निश्वासपरमो ऽभवत्॥

rāvaṇastu paraṃ cakre krodhaṃ prāsādadharṣaṇāt |vināśaṃ cātmanaḥ paśyanniśvāsaparamo 'bhavat ||

रामस्तु बहुभिर्हृष्टैर्निनदद्भिः प्लवङ्गमैः ।वृतो रिपुवधाकाङ्क्षी युद्धायैवाभ्यवर्तत॥

rāmastu bahubhirhṛṣṭairninadadbhiḥ plavaṅgamaiḥ |vṛto ripuvadhākāṅkṣī yuddhāyaivābhyavartata ||

सुषेणस्तु महावीर्यो गिरिकूटोपमो हरिः ।बहुभिः संवृतस्तत्र वानरैः कामरूपिभिः॥

suṣeṇastu mahāvīryo girikūṭopamo hariḥ |bahubhiḥ saṃvṛtastatra vānaraiḥ kāmarūpibhiḥ ||

चतुर्द्वाराणि सर्वाणि सुग्रीववचनात् कपिः ।पर्यक्रामत दुर्धर्षो नक्षत्राणीव चन्द्रमाः॥

caturdvārāṇi sarvāṇi sugrīvavacanāt kapiḥ |paryakrāmata durdharṣo nakṣatrāṇīva candramāḥ ||

तेषामक्षौहिणिशतं समवेक्ष्य वनौकसाम् ।लङ्कामुपनिविष्टानां सागरं चाभिवर्तताम्॥

teṣāmakṣauhiṇiśataṃ samavekṣya vanaukasām |laṅkāmupaniviṣṭānāṃ sāgaraṃ cābhivartatām ||

राक्षसा विस्मयं जग्मुस्त्रासं जग्मुस्तथा ऽपरे ।अपरे समरोद्धर्षाद्धर्षमेव प्रपेदिरे॥

rākṣasā vismayaṃ jagmustrāsaṃ jagmustathā 'pare |apare samaroddharṣāddharṣameva prapedire ||

कृत्स्नं हि कपिभिर्व्याप्तं प्राकारपरिखान्तरम् ।ददृशू राक्षसा दीनाः प्राकारं वानरीकृतम्॥

kṛtsnaṃ hi kapibhirvyāptaṃ prākāraparikhāntaram |dadṛśū rākṣasā dīnāḥ prākāraṃ vānarīkṛtam ||

हाहाकारं प्रकुर्वन्ति राक्षसा भयमोहिताः॥

hāhākāraṃ prakurvanti rākṣasā bhayamohitāḥ ||

तस्मिन् महाभीषणके प्रवृत्ते कोलाहले राक्षसराजधान्याम् ।प्रगृह्य रक्षांसि महायुधानि युगान्तवाता इव संविचेरुः॥

tasmin mahābhīṣaṇake pravṛtte kolāhale rākṣasarājadhānyām |pragṛhya rakṣāṃsi mahāyudhāni yugāntavātā iva saṃviceruḥ ||